Từ xem biểu diễn đến trải nghiệm nghệ thuật
Nghệ thuật trong trường học là hoạt động giúp học sinh tiếp xúc, thưởng thức và tìm hiểu các loại hình nghệ thuật thông qua biểu diễn, trải nghiệm và giao lưu với người làm nghề. Đây không nên chỉ là một buổi diễn thêm vào lịch học, mà cần mở ra cơ hội để các em hiểu tác phẩm và văn hóa phía sau tác phẩm.
Năm học 2026–2027, UBND TPHCM triển khai thí điểm các hoạt động giới thiệu, tìm hiểu nghệ thuật trong hệ thống trường phổ thông, tập trung vào nghệ thuật truyền thống, kịch và điện ảnh. Học sinh có thể thưởng thức tác phẩm, tìm hiểu loại hình nghệ thuật và giao lưu với nghệ sĩ, nghệ nhân; chương trình được tổ chức tại trường hoặc thiết chế văn hóa phù hợp.
Cách tiếp cận này có giá trị hơn việc đưa tiết mục đến diễn rồi rời đi: học sinh cần được đặt câu hỏi, quan sát và kết nối điều mình thấy với đời sống. Thành phố kỳ vọng hoạt động góp phần nâng cao giáo dục thẩm mỹ, bồi dưỡng tâm hồn, nhân cách và ý thức gìn giữ di sản văn hóa.
Di sản truyền thống cần được kể bằng ngôn ngữ gần gũi
Danh mục thí điểm trải từ hát bội, cải lương, đờn ca tài tử đến ca múa nhạc dân tộc, bên cạnh kịch và điện ảnh. Sự kết hợp này là lựa chọn hợp lý: nghệ thuật truyền thống cần không gian để tiếp tục được biết đến, còn kịch và phim có thể tạo điểm nối quen thuộc với trải nghiệm của học sinh hôm nay.
Muốn các loại hình ấy chạm tới học sinh phổ thông, chương trình phải phù hợp từng cấp học, thay vì dùng một cách giới thiệu cho mọi lứa tuổi. Một trích đoạn biểu diễn có thể khơi gợi tò mò, nhưng phần giải thích, câu chuyện về nhân vật và cơ hội trao đổi mới giúp các em hiểu điều đang xem.
Lợi ích vì thế không chỉ nằm ở việc bảo tồn di sản. Khi học sinh được thưởng thức và tìm hiểu, các em có thêm cơ hội hình thành cảm xúc thẩm mỹ, hiểu biết văn hóa và tình yêu nghệ thuật dân tộc. Đây là mục tiêu đáng theo đuổi, miễn là trải nghiệm được thiết kế như một phần giáo dục chứ không phải hoạt động mang tính trình diễn đơn thuần.
Tập huấn nghệ sĩ là mắt xích quyết định
Đưa nghệ sĩ vào lớp học không đồng nghĩa với việc chỉ cần chuyên môn biểu diễn. Ngày 30.10, Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM khai mạc lớp tập huấn phương pháp truyền thụ nghệ thuật trong học đường tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang; khóa học diễn ra trong ba ngày, từ 30.10 đến 1.11.2026, phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo.
Nội dung tập huấn hướng dẫn nghệ sĩ, nghệ nhân tìm hiểu tâm lý lứa tuổi và khả năng tập trung của học sinh, đồng thời rèn kỹ năng đặt câu hỏi, kể chuyện, dẫn dắt, tổ chức giao lưu và tương tác. Học viên cũng được học cách chuyển kiến thức chuyên môn thành ngôn ngữ trực quan, sinh động, phù hợp môi trường giáo dục.
Đây là phần không thể xem nhẹ: một tác phẩm có giá trị vẫn có thể xa lạ nếu cách giới thiệu không phù hợp độ tuổi. Tập huấn giúp nghệ sĩ chuyển từ vai trò người trình diễn sang người khơi mở trải nghiệm, để học sinh dễ tiếp nhận, hiểu và muốn tìm hiểu thêm.
Thước đo không chỉ là số buổi tổ chức
TPHCM đặt mục tiêu phấn đấu để 100% cơ sở giáo dục phổ thông thuộc phạm vi quản lý tổ chức cho học sinh tiếp cận hoặc tham gia ít nhất một loại hình nghệ thuật mỗi năm học. Đây là đích đến có quy mô lớn, nhưng tỷ lệ trường tham gia chỉ cho biết chương trình đã đến đâu, chưa cho biết học sinh nhận được gì.
Điều cần theo dõi là hoạt động có diễn ra đều và phù hợp kế hoạch giáo dục hay không, học sinh có thực sự tham gia, và phản hồi từ giáo viên, phụ huynh, nhà trường được dùng để điều chỉnh ra sao. Thành phố dự kiến khảo sát, tiếp nhận ý kiến và đánh giá hiệu quả để hoàn thiện nội dung, hình thức tổ chức.
Kết quả thí điểm sẽ làm cơ sở nghiên cứu, hoàn thiện Đề án Phát triển Nghệ thuật học đường TPHCM giai đoạn 2026–2035. Thành công vì thế không nên được đánh giá bằng số chương trình đã diễn, mà bằng mức độ học sinh được tiếp cận có ý nghĩa. Nếu giữ được trọng tâm đó, giáo dục nghệ thuật mới có cơ hội trở thành trải nghiệm học đường thiết thực và bền vững.
