Một lễ hội mở cửa nhiếp ảnh với công chúng
Lễ hội nhiếp ảnh là sự kiện tập hợp triển lãm, hoạt động sáng tác và giao lưu để đưa nghệ thuật nhiếp ảnh đến gần công chúng, đồng thời tạo không gian gặp gỡ giữa người xem và người làm nghề. Lần thứ ba, lễ hội tại TP.HCM chọn chủ đề “TPHCM - Thành phố sáng tạo nhiếp ảnh”, gửi đi thông điệp rằng ảnh không chỉ thuộc về phòng trưng bày mà còn có thể góp phần kể chuyện về thành phố và cư dân. Sự kiện diễn ra từ ngày 20 đến 24-11, với địa điểm chính là Công viên Lê Văn Tám. Cách đặt lễ hội giữa không gian công cộng là lựa chọn đáng giá: người đi dạo có thể bắt gặp ảnh, dừng lại xem rồi tự kết nối tác phẩm với những gì họ biết về đô thị. Đó là khởi đầu thiết thực để nhiếp ảnh hiện diện tự nhiên hơn trong đời sống.
Nhiều lối vào cho người xem và người sáng tác
Sức hút của lễ hội không nằm riêng ở thiết bị hay tác phẩm, mà ở nhiều cách để công chúng tham gia. Hơn 100 gian hàng giới thiệu máy ảnh, thiết bị, sản phẩm in ấn, giáo dục và áo dài; bên cạnh đó là chuỗi triển lãm, từ ảnh nghệ thuật quốc tế đến những bộ ảnh về thành phố. Điểm nhấn chuyên môn là cuộc thi ảnh quốc tế lần thứ tư, được các tổ chức nhiếp ảnh quốc tế và trong nước bảo trợ. Trại sáng tác tại TP.HCM dành cho khoảng 100 nhiếp ảnh gia Việt Nam và quốc tế tạo thêm cơ hội quan sát, trao đổi và ghi hình thành phố. Với người trẻ, dịp này còn mở cánh cửa học hỏi chuyên gia và giới thiệu tác phẩm ra bên ngoài. Một chương trình có nhiều điểm tiếp cận như vậy giúp hoạt động nhiếp ảnh bớt xa lạ, dù điều quan trọng vẫn là biến sự quan tâm nhất thời thành trải nghiệm tiếp tục sau lễ hội.
Ảnh kể chuyện đô thị, cộng đồng cùng sáng tạo
Chủ đề “TPHCM - Thành phố sáng tạo nhiếp ảnh” thuyết phục nhất khi được hiểu như lời mời nhìn thành phố qua nhiều góc máy, chứ không chỉ là một khẩu hiệu. Ảnh có thể lưu giữ ký ức, ghi lại đổi thay và làm hiện lên những con người góp phần tạo nên diện mạo đô thị. Vì thế, nhiếp ảnh cộng đồng cần được xem là phần nối dài của lễ hội: triển lãm ngoài trời, sáng tác cộng đồng, Photomarathon và cuộc thi dành cho giới trẻ giúp người dân tiếp cận nghệ thuật gần gũi hơn, thậm chí trực tiếp tham gia sáng tạo. Hội Nhiếp ảnh TP.HCM cũng hướng đến các dự án cộng đồng lưu trữ hình ảnh về quá trình phát triển thành phố. Đây là hướng đi có ý nghĩa lâu dài: khi cư dân trở thành người kể chuyện bằng hình ảnh, thành phố không chỉ được ngắm nhìn mà còn được ghi nhớ từ trải nghiệm của chính những người sống trong đó.
Thành công cần được nối dài thành hệ sinh thái
Quy mô giao lưu quốc tế cho thấy sức quan tâm đang tăng: cuộc thi năm nay nhận 4.310 tác phẩm của 411 tác giả đến từ 38 quốc gia, so với 238 tác giả từ 21 quốc gia ở mùa trước. Con số ấn tượng, nhưng không thể tự nó chứng minh nhiếp ảnh đã trở thành một ngành sáng tạo vững chắc. Chủ tịch Hội Nhiếp ảnh TP.HCM Đoàn Hoài Trung lưu ý rằng sự chuyên nghiệp còn đòi hỏi hệ sinh thái đồng bộ, từ sáng tác, đào tạo, giám tuyển đến bản quyền và thị trường tác phẩm. Đây là giới hạn đáng lưu tâm: nếu thiếu những nền tảng ấy, triển lãm và cuộc thi có thể tạo tiếng vang nhưng chưa chắc mở rộng cơ hội bền vững cho nghệ sĩ. Lễ hội vì vậy nên được đánh giá không chỉ qua lượng tác phẩm hay khách tham quan, mà qua việc nó duy trì được kết nối giữa người xem, người sáng tác và đời sống thành phố hay không.
Lễ hội lần thứ ba có giá trị ở cách đưa ảnh ra khỏi phạm vi chuyên môn để gặp gỡ cộng đồng, đồng thời tạo sân chơi cho nghệ sĩ Việt Nam và quốc tế. Để tinh thần ấy không dừng lại trong vài ngày, các hoạt động cần tiếp tục nuôi dưỡng cơ hội sáng tác, học hỏi và lưu trữ ký ức đô thị. Khi người dân có thể vừa thưởng thức vừa tham gia kể chuyện bằng hình ảnh, nhiếp ảnh mới thật sự trở thành một phần sống động của thành phố.
