Học an toàn số qua những tình huống đời thường
An toàn số là tập hợp kiến thức và thói quen giúp mỗi người sử dụng Internet, bảo vệ thông tin cá nhân và hạn chế rủi ro khi tham gia môi trường mạng. Tại Ngày hội Công nghệ số tỉnh Khánh Hòa năm 2026, cách tiếp cận ấy được đưa lên sân khấu thay vì chỉ nằm trong những lời khuyến cáo khô khan. Tối 24-10, tại Quảng trường 2 tháng 4, phường Nha Trang, các tiểu phẩm truyền thông kết hợp đố vui có thưởng thu hút đông đảo người dân theo dõi. Lựa chọn này có sức thuyết phục: khi nguy cơ mạng được đặt trong những câu chuyện quen thuộc, khán giả có thể nhận ra tình huống tương tự trong đời sống của mình. Các màn diễn hướng đến kỹ năng dùng Internet an toàn, giữ kín dữ liệu cá nhân và phòng tránh rủi ro trên không gian mạng.
Ba tiểu phẩm “Hỏi… AI”, “Ap-pờ Khánh Hòa-S” và “Quý Ròm ơi, đừng chạy” dùng lối kể hài hước để gợi mở cách tra cứu thông tin bằng trí tuệ nhân tạo, tìm hiểu ứng dụng Khánh Hòa-S và cân nhắc độ tin cậy của nội dung trực tuyến. Thông điệp không dừng ở việc khai thác tiện ích: người xem còn được nhắc kiểm chứng thông tin trước khi sử dụng, thận trọng với hướng dẫn chưa xác thực và nghĩ kỹ trước khi chia sẻ dữ liệu cá nhân. Đây là điểm đáng giá của hình thức sân khấu hóa: công nghệ được giới thiệu cùng trách nhiệm sử dụng, thay vì được trình bày như một công cụ vô hại.
Phần đố vui tiếp tục biến khán giả thành người tham gia, với câu hỏi về tin giả, bảo mật tài khoản, đường link lạ và tin nhắn có dấu hiệu lừa đảo. Người xem vừa tự kiểm tra hiểu biết, vừa có cơ hội trao đổi kinh nghiệm. Theo bà Hoàng Thị Bích Ngọc, người dân Tổ dân phố Lộc Thọ, các tình huống trên sân khấu gần với việc sử dụng điện thoại hằng ngày, đồng thời giúp bà hiểu thêm về AI và Khánh Hòa-S. Sự kết hợp giữa diễn, hỏi và đáp khiến kỹ năng an toàn số dễ nhớ hơn một bài giảng đơn thuần.
Nhận diện lừa đảo trực tuyến trước khi giao dịch
Sáng 26-10, hội thảo “Tiện ích số trong khám, chữa bệnh và Kỹ năng phòng tránh lừa đảo trực tuyến” diễn ra tại Quảng trường 2 tháng 4, phường Nha Trang, với khoảng 400 đại biểu và người dân tham dự. Việc đặt kỹ năng phòng vệ cạnh các dịch vụ số là lựa chọn đúng trọng tâm: càng nhiều thủ tục, thanh toán và trao đổi chuyển lên mạng, người dùng càng cần biết cách kiểm tra trước khi làm theo yêu cầu. Hội thảo phân tích các thủ đoạn giả mạo bệnh viện, nhân viên y tế hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội; gửi đường link yêu cầu cập nhật hồ sơ; tìm cách chiếm đoạt tài khoản; và dùng công nghệ deepfake để vay tiền.
Khuyến nghị dành cho người dân cụ thể và có thể áp dụng ngay: không mở đường link không rõ nguồn gốc, không cung cấp mật khẩu, mã OTP hay thông tin ngân hàng cho người lạ, đồng thời xác minh qua kênh chính thức trước khi giao dịch. Những nguyên tắc này cũng nối liền với thông điệp trên sân khấu hôm 24-10: cần kiểm chứng thông tin trước khi chuyển tiền và cảnh giác trước nội dung đáng ngờ. Thay vì khiến người nghe chỉ ghi nhớ một danh sách chiêu trò, cách hướng dẫn này tập trung vào thao tác tự bảo vệ. Đó là nền tảng cần thiết để tham gia các dịch vụ trực tuyến mà không đánh đổi sự an toàn của dữ liệu cá nhân.
Tiện ích số đưa chăm sóc sức khỏe gần hơn
Ngày hội cũng cho thấy công nghệ số có thể phục vụ những nhu cầu rất thiết thực trong khám chữa bệnh. Hội thảo giới thiệu hồ sơ bệnh án điện tử, sổ sức khỏe điện tử, khám chữa bệnh từ xa và thanh toán viện phí không dùng tiền mặt. Các chuyên đề hướng dẫn tra cứu lịch sử khám, đặt lịch trực tuyến và tích hợp thông tin sổ sức khỏe điện tử với VNeID; người tham dự được xem minh họa và thao tác trên thiết bị cá nhân. Cách hướng dẫn trực tiếp có ý nghĩa hơn việc chỉ liệt kê tên dịch vụ, bởi người dân có thể hình dung cách đưa tiện ích số vào việc chăm sóc sức khỏe hằng ngày.
Trải nghiệm cài đặt ứng dụng, phần hỏi đáp và đố vui còn giúp người cao tuổi hoặc người chưa quen thiết bị thông minh tiếp cận dịch vụ số từng bước, giảm khó khăn khi làm thủ tục y tế. Người dân và du khách đều là đối tượng hưởng lợi: thông tin, thanh toán và hỗ trợ có thể thuận tiện hơn khi cộng đồng sử dụng thành thạo các công cụ phù hợp. Với một điểm đến như Nha Trang – Khánh Hòa, nâng kỹ năng số không chỉ là câu chuyện của từng cá nhân mà còn góp phần tạo môi trường du lịch an toàn, thân thiện.
Bài học có giá trị khi được thực hành
Điểm nổi bật của Ngày hội Công nghệ số Khánh Hòa là sự kết hợp giữa giải trí, hướng dẫn và trải nghiệm: tiểu phẩm giúp nhận diện rủi ro, đố vui củng cố kiến thức, còn hội thảo chỉ dẫn cách dùng tiện ích y tế và tránh lừa đảo trực tuyến. Cách tổ chức ấy thừa nhận một điều đơn giản: người dân khó tự tin với công nghệ nếu chỉ nghe giới thiệu mà không được thử hoặc đặt câu hỏi. Khi kỹ năng được gắn với những tình huống thực tế, an toàn số bớt trừu tượng và có cơ hội trở thành thói quen.
Ngày hội vì thế không chỉ quảng bá dịch vụ mới mà còn nhấn mạnh trách nhiệm song hành với sự tiện lợi: xác minh trước khi tin, giữ kín thông tin nhạy cảm và dùng kênh chính thức khi cần giao dịch. Đưa những nguyên tắc ấy đến gần người dân và du khách bằng sân khấu lẫn hướng dẫn trực tiếp là hướng đi thiết thực. Một môi trường số hữu ích cần giúp cộng đồng làm được nhiều việc hơn, nhưng cũng phải giúp họ biết cách tự bảo vệ mình.
