Nỗi lo về một vòng giao tranh nguy hiểm hơn
Xung đột Mỹ–Iran là cuộc đối đầu quân sự và chính trị giữa Washington với Tehran, có thể kéo các nước láng giềng vào vòng trả đũa nếu lãnh thổ hoặc cơ sở của họ bị sử dụng trong chiến sự. Căng thẳng Trung Đông đang tăng trở lại khi các nhà ngoại giao trong khu vực lo Mỹ và Israel có thể mở chiến dịch mới nhằm vào Iran sau cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ ngày 3 tháng 11. Tại Đối thoại An ninh Manama ở Bahrain ngày 31 tháng 10, Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty cảnh báo vòng giao tranh tiếp theo có thể gây hậu quả nghiêm trọng hơn những gì khu vực từng trải qua. Ông nhận định vòng xung đột thứ hai sẽ nguy hiểm và tàn phá hơn, nhưng không đem lại kết quả tích cực. Lời cảnh báo này đáng chú ý bởi khu vực chưa kịp ổn định sau cuộc chiến kéo dài 40 ngày giữa Mỹ và Iran hồi tháng 2–3 năm 2026, theo cách gọi của Tehran.
Tối hậu thư khiến các nước láng giềng khó giữ khoảng cách
Sức ép lên các nước trong khu vực không chỉ đến từ khả năng chiến sự lan rộng. Iran gây sức ép trực tiếp khi gửi tối hậu thư yêu cầu các quốc gia Trung Đông từ bỏ mọi hình thức hỗ trợ Mỹ nếu giao tranh tái diễn, theo nghị sĩ Iran Feda-Hossein Maleki. Tehran nói rằng trong cuộc chiến trước, họ đã tấn công các căn cứ trên lãnh thổ những nước được Mỹ sử dụng để tiến hành các đợt tấn công. Maleki cảnh báo quyết định của Iran trong một cuộc đối đầu mới có thể vượt khỏi phạm vi căn cứ quân sự, còn chính các quốc gia hỗ trợ Mỹ có thể bị xem là thù địch. Đây là thông điệp đặt các nước Ả Rập trước lựa chọn đầy rủi ro: duy trì quan hệ an ninh với Washington hay tìm cách tránh trở thành mục tiêu. Tối hậu thư có thể nhằm răn đe, nhưng cũng khiến không gian ngoại giao của các nước láng giềng hẹp lại.
Chuẩn bị ứng phó không đồng nghĩa với muốn chiến tranh
Các chính phủ trong vùng đang tính đến kịch bản xấu nhất vì nguy cơ chiến sự không dừng ở các mục tiêu quân sự. Giới chức lo một chiến dịch cường độ cao của Mỹ và Israel có thể nhắm vào cơ sở hạt nhân, tên lửa, nhà máy điện và hạ tầng thiết yếu của Iran; Tehran tuyên bố sẽ đáp trả quyết liệt. Các nước Vùng Vịnh vì thế lo cơ sở năng lượng, sân bay và nhà máy khử mặn lại bị tấn công. Những đòn đánh trước đây nhằm vào tàu qua eo biển Hormuz và hạ tầng trong vùng đã làm gián đoạn thương mại, vận tải biển, đồng thời gây biến động thị trường năng lượng. Tác động đã chạm đến đời sống thường ngày: ngày 31 tháng 10, Saudi Arabia yêu cầu trường học trên toàn quốc chuyển sang học trực tuyến khi lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn tiếp tục phóng tên lửa và máy bay không người lái. Chuẩn bị ứng phó vì thế là biện pháp phòng vệ, không phải dấu hiệu các nước muốn chiến tranh.
Cố vấn ngoại giao của Tổng thống Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất Anwar Gargash cho rằng khác biệt giữa Washington và Tehran vẫn rất lớn; nếu không được thu hẹp, các bên phải lo ngại kịch bản xấu nhất. UAE đang chuẩn bị ứng phó, trong khi Qatar thúc đẩy một thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran trước cuộc bầu cử giữa kỳ. Quan chức Iran đã đến Doha đàm phán trong hai ngày 31 tháng 10 và 1 tháng 11, sau chuyến thăm Tehran của phái đoàn Qatar ngày 30 tháng 10. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói quân đội nước này sẵn sàng bảo vệ đất nước, nhưng Tehran vẫn để ngỏ giải pháp ngoại giao. Điều đó cho thấy cửa đối thoại chưa khép lại, dù bản ghi nhớ khởi động tiến trình hòa bình giữa Washington và Tehran hồi giữa tháng 6 chỉ tồn tại trong thời gian ngắn trước khi các cuộc tấn công trả đũa nối lại ba tuần sau đó.
Ngăn leo thang phải là ưu tiên
Nguy cơ chiến tranh không chỉ nằm ở việc Mỹ, Israel hay Iran lựa chọn hành động quân sự; nó còn phụ thuộc vào việc các nước láng giềng có bị cuốn vào vòng trả đũa hay không. Khi các căn cứ, tuyến hàng hải và hạ tầng thiết yếu trong vùng đều có thể chịu tác động, những cảnh báo của Ai Cập và UAE phản ánh một thực tế: vòng đối đầu mới có thể gây thiệt hại vượt xa phạm vi hai bên trực tiếp giao chiến. Tối hậu thư của Tehran càng khiến các nước khó giữ lập trường trung gian, trong khi những gián đoạn đã thấy ở thương mại, vận tải và trường học cho thấy cái giá có thể lan tới người dân. Vì vậy, ưu tiên hợp lý không phải là chọn phe hay phô diễn mức độ sẵn sàng, mà là duy trì trung gian, hạn chế mọi hình thức hỗ trợ có thể kéo láng giềng vào xung đột và giữ kênh đàm phán mở. Nếu ngoại giao không thu hẹp được khoảng cách, chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất có thể trở thành lời tiên báo thay vì biện pháp phòng ngừa.
