Từ quy mô vốn sang chất lượng đầu tư
Đầu tư nước ngoài chất lượng là dòng vốn không chỉ bổ sung nguồn lực mà còn góp phần nâng năng suất, tạo giá trị gia tăng và tăng năng lực công nghệ trong nước. Đây là thước đo Việt Nam muốn đặt lên trước quy mô vốn khi bước vào giai đoạn phát triển mới. Tại Hội nghị Thượng đỉnh Fortune Southeast Asia 500 ở TP. Hồ Chí Minh ngày 3/11/2026, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận nêu định hướng chuyển từ thu hút vốn đơn thuần sang xây dựng quan hệ đối tác chiến lược, cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Tín hiệu này hợp lý: trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ, chuyển đổi xanh và bất ổn địa chính trị, một nhà máy mới không đủ bảo đảm lợi ích lâu dài nếu liên kết với doanh nghiệp trong nước còn mỏng. Việt Nam báo cáo GDP tăng 9,01% trong chín tháng đầu năm 2026. Con số tạo thêm sức hút, nhưng kết quả bền vững sẽ tùy thuộc vào việc biến tăng trưởng thành năng suất, kỹ năng và giá trị gia tăng cao hơn.
Không chỉ tiếp nhận công nghệ, mà cùng phát triển
Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận mới là tham vọng nâng cấp vai trò của Việt Nam: từ nơi tiếp nhận quy trình và thiết bị thành đối tác cùng nghiên cứu, sáng tạo và phát triển công nghệ. Vì vậy, hợp tác công nghệ cần được xem là một phần cốt lõi của dự án đầu tư, không phải lời hứa đi kèm sau khi nhà máy đã vận hành. Thông điệp gửi tới nhà đầu tư quốc tế hướng tới các doanh nghiệp sở hữu công nghệ nền tảng, có cam kết nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ, quản trị hiện đại và thúc đẩy chuyển đổi xanh, số. Việt Nam cũng muốn thu hút các trung tâm nghiên cứu và phát triển, trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo và vai trò đầu mối khu vực của tập đoàn đa quốc gia. Đây là lựa chọn có ý nghĩa, nhưng không tự thành hiện thực nhờ ưu đãi hay lời mời gọi. Muốn cùng làm chủ công nghệ, doanh nghiệp Việt Nam phải có nhân lực, năng lực nghiên cứu và vị trí thực chất trong chuỗi cung ứng; nếu không, tri thức và quyết định quan trọng vẫn nằm ngoài nước.
Hệ sinh thái là nền móng, không phải khẩu hiệu
Chiến lược chọn lọc FDI chỉ có thể vận hành khi nhà đầu tư tìm được đối tác, nhà cung cấp và hạ tầng phù hợp. Việt Nam đang hướng tới xây dựng hệ sinh thái kết nối doanh nghiệp, đồng thời phát huy các động lực mới từ thị trường vốn, khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế. Đây là nền tảng để dự án công nghệ gắn với chuỗi giá trị thay vì đứng riêng lẻ. Một hướng ưu tiên là tăng liên kết giữa doanh nghiệp có vốn nước ngoài với doanh nghiệp nội địa, cùng phát triển chuỗi giá trị tự chủ và bền vững, qua đó nâng vị thế Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. TP. Hồ Chí Minh cũng muốn kết nối nhà sản xuất, nhà cung ứng và đơn vị dịch vụ, giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào thị trường trong nước, xuất khẩu và chuỗi giá trị quốc tế. Nhưng hệ sinh thái không thể chỉ được đo bằng số cuộc gặp hay dự án được công bố. Giá trị của nó nằm ở hợp đồng cung ứng, hoạt động nghiên cứu chung và năng lực doanh nghiệp trong nước được nâng lên.
Điều kiện để biến lời mời thành cam kết dài hạn
Muốn nhà đầu tư quốc tế cam kết lâu dài, Việt Nam cần làm cho môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và có thể dự báo; đồng thời tiếp tục hoàn thiện thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây không phải điều kiện phụ trợ: dự án nghiên cứu, trung tâm dữ liệu hay cơ sở công nghệ cao đòi hỏi quy tắc rõ ràng và khả năng triển khai nhất quán. Khâu thực thi cũng cần được coi trọng. Việt Nam đặt trọng tâm vào nâng chất lượng thông tin dự án, làm rõ điều kiện triển khai, hướng dẫn nhất quán và phối hợp xử lý vướng mắc. Những cải thiện ấy giúp nhà đầu tư đánh giá rủi ro thực tế, thay vì chỉ dựa vào lời hứa về tiềm năng. Đích đến phát triển thành nước có thu nhập cao vào năm 2045 khiến việc đổi hướng FDI càng cấp thiết. Thành công không nên được tính bằng lượng vốn thu hút đơn thuần, mà bằng công nghệ được cùng phát triển, doanh nghiệp nội địa tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị và giá trị gia tăng ở lại nền kinh tế.
