Giá dầu tăng vì rủi ro gián đoạn, không chỉ vì thiếu hụt hiện tại
Rủi ro địa chính trị trên thị trường dầu là khả năng xung đột hoặc đe dọa an ninh làm gián đoạn khai thác, vận chuyển và xuất khẩu, khiến nguồn cung tương lai trở nên khó đoán. Trong bối cảnh đó, giá dầu Brent chốt ở mức 109,55 USD/thùng, gần đỉnh năm tháng, còn dầu WTI dao động quanh 98 USD/thùng sau một phiên biến động mạnh. Đây không phải bằng chứng rằng dòng dầu đã ngừng chảy; đó là dấu hiệu thị trường đang tính trước nguy cơ nếu vận tải bị cản trở. Căng thẳng Iran khiến eo biển Hormuz trở thành tâm điểm bởi mọi lời đe dọa kiểm soát tuyến hàng hải này đều có thể làm tăng phần bù rủi ro. Nói cách khác, giá phản ứng với khả năng mất nguồn cung trước khi sự gián đoạn được xác nhận.
Hormuz là điểm nghẽn, nhưng rủi ro đã lan rộng hơn
Tuyên bố của Phó tổng thống thứ nhất Iran Mohammad Reza Aref rằng Tehran “không còn lựa chọn nào khác” ngoài việc khẳng định quyền kiểm soát eo biển Hormuz để bảo đảm an ninh quốc gia là tín hiệu khó có thể xem nhẹ. Điều đáng lo không chỉ là khả năng cản trở tàu qua eo biển, mà còn là phạm vi đe dọa hàng hải rộng hơn. Các nhà phân tích LSEG cảnh báo hoạt động nhắm vào tàu chở dầu đã lan tới vịnh Oman, đe dọa khâu bốc xếp dầu thô ở Vùng Vịnh và việc chuyển dầu giữa các tàu. Công ty theo dõi vận tải biển Kpler ghi nhận ít nhất 18 vụ tấn công tàu thuyền trong hai tuần. Vì thế, ngay cả khi Hormuz không bị đóng cửa hoàn toàn, rủi ro bảo hiểm, điều hướng và bốc dỡ vẫn có thể làm nguồn cung dầu kém chắc chắn.
Dòng dầu phục hồi chưa đủ xóa nỗi lo
Có một lực kéo ngược chiều với tâm lý lo sợ: dầu thô từ Vùng Vịnh vẫn được xuất khẩu với nhịp độ cao. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết lượng dầu lưu thông đã phục hồi lên khoảng 80% mức trước chiến tranh, dù vận chuyển sản phẩm dầu tinh chế vẫn bị hạn chế. Nhưng con số này không bảo đảm hoạt động sẽ ổn định nếu các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu và cơ sở năng lượng tiếp diễn. Trong phiên 21/10, giá dầu tăng hơn 1 USD/thùng khi căng thẳng Trung Đông làm dấy lên lo ngại nguồn cung bị gián đoạn; tồn kho dầu thô và sản phẩm dầu mỏ tại Mỹ giảm cũng góp phần nâng giá. Những yếu tố đó giải thích vì sao thị trường có thể tăng dù dòng dầu chưa ngừng hẳn: nhà giao dịch nhìn vào cả lượng hàng hiện có lẫn khả năng vận chuyển hàng tiếp theo.
Điều cần theo dõi: an ninh hàng hải và khả năng tăng nhiên liệu
Triển vọng gần hạn phụ thuộc vào việc đe dọa có chuyển thành gián đoạn thực tế hay không, đồng thời các nỗ lực ngoại giao có làm dịu căng thẳng hay không. Kỳ vọng về một thỏa thuận do Qatar hoặc Pakistan làm trung gian từng góp phần khiến giá hạ nhiệt, nhưng khả năng đạt thỏa thuận vẫn còn xa. Trong khi đó, Mỹ cho biết đang phối hợp với các nhà máy lọc dầu trên toàn cầu để tăng sản lượng nhiên liệu amid tình trạng thiếu dầu diesel đẩy giá lên. Chris Wright cũng nói chính quyền Mỹ cho phép bán các tàu chở dầu bị trừng phạt để chúng có thể vận chuyển dầu thô. Đây là những biện pháp có thể hỗ trợ lưu thông, nhưng không loại bỏ nguy cơ an ninh tại Hormuz và các tuyến lân cận. Chừng nào tàu thuyền và hạ tầng còn bị đe dọa, biến động giá vẫn có cơ sở.
