Một gương mặt hình trái tim giữa phố sáng đèn
Chim cú lợn là loài chim săn mồi hoạt động về đêm, có khuôn mặt hình trái tim, đôi mắt đen và tiếng bay gần như không nghe thấy, kể cả giữa đô thị đông đúc. Ở TP.HCM, nhiếp ảnh gia Đinh Xuân Trường ghi lại chúng kiếm ăn tại khu vực Thủ Thiêm và xã Nhà Bè, trong khung cảnh những tòa cao ốc rực sáng. Những ảnh thiên nhiên Saigon ấy tạo ra một đối lập đáng nhớ: phía sau ánh đèn thành phố vẫn có đời sống hoang dã âm thầm diễn ra. Trường, 42 tuổi, bắt đầu chụp chim hoang dã từ năm 2018 vì muốn lưu lại tập tính và hành vi của chúng. Anh từng ghi hình nhiều loài chim quý hiếm, nhưng cú lợn đem lại cảm xúc khác biệt. Điều khiến bộ ảnh đáng xem không chỉ là vẻ lạ lẫm của nhân vật, mà còn là cách nó hiện diện tự nhiên trong một đô thị quen thuộc.
Chờ hàng giờ để bắt đúng khoảnh khắc
Nhiếp ảnh động vật đêm không cho phép người chụp ra lệnh cho chủ thể xuất hiện. Từ giữa tháng 10, Trường nhiều ngày đến Thủ Thiêm và xã Nhà Bè vào lúc chạng vạng hoặc khoảng 21–22 giờ, đặt máy rồi chờ 5–6 tiếng mới ghi được khoảnh khắc cú lợn đập cánh. Ban ngày, loài chim ưa bóng tối này tìm nơi trú; sau khi ăn no, chúng mới đậu trên cành, mái nhà hay chỗ kín để tiêu hóa. Hiểu nhịp sống ấy quan trọng không kém thiết bị: chụp ảnh chim cú đòi hỏi kiên nhẫn trong ánh sáng yếu và tránh làm xáo trộn hoạt động của chim. Trường dùng máy Sony A1 cùng ống kính 200–600 mm để chụp từ xa. Đèn pin hỗ trợ cũng không được rọi liên tục vào mắt cú lợn, nhằm hạn chế ảnh hưởng đến hành vi tự nhiên.
Bức ảnh phản bác lời đồn bằng quan sát
Cú lợn thường bị gắn với điềm dữ vì tiếng kêu và diện mạo khác thường, nhưng nỗi sợ ấy không phải bằng chứng. Không có cơ sở khoa học cho quan niệm loài chim này báo trước bệnh tật hay cái chết. Tiếng kêu của chúng được dùng để giao tiếp với bạn đời; thính giác nhạy và nguồn thức ăn là chuột khiến chúng thường xuất hiện ở nơi có loài gặm nhấm. Trong nông nghiệp, cú lợn còn là thiên địch giúp kiểm soát chuột. Quan niệm về loài chim này cũng khác nhau giữa các nền văn hóa; ở một số nơi, chúng tượng trưng cho trí tuệ, sự bảo vệ và thịnh vượng. Bộ ảnh của Trường vì thế có giá trị vượt khỏi vẻ đẹp thị giác: nó cho người xem cơ hội đối chiếu lời truyền miệng với hành vi quan sát được. Một con chim đang kiếm ăn không phải điềm báo; nó đang sống theo bản năng.
Nhìn gần hơn để biết cách bảo vệ
Nhiếp ảnh Đinh Xuân Trường không biến cú lợn thành vật thể trang trí giữa những tòa nhà; cách chụp từ xa và tránh rọi đèn liên tục cho thấy sự tôn trọng chủ thể cũng là một phần của bức ảnh. Chính sự kiên nhẫn ấy giúp hình ảnh chim cú lợn TP.HCM kể được câu chuyện về môi trường sống đô thị, thay vì chỉ dựa vào vẻ ngoài bí ẩn. Trường mong bộ ảnh giúp loài chim trở nên gần gũi hơn, thay đổi cách nhìn và góp phần bảo tồn. Mối quan tâm ấy không hề xa vời: ngày 18/10, lực lượng kiểm lâm TP.HCM tiếp nhận một cá thể cú lợn bị cắt trụi lông cánh sau khi được cứu chữa tại phòng khám thú y. Những khung hình không thể tự bảo vệ chim, nhưng có thể khiến người xem nghĩ lại trước khi xua đuổi hay làm hại chúng. Kết luận của bộ ảnh rất rõ: hiểu tập tính trước khi phán xét, và để thiên nhiên có chỗ sống ngay trong lòng thành phố.
