Gương mặt trái tim giữa những tòa nhà sáng đèn
Ảnh chim cú lợn đêm là thể loại nhiếp ảnh động vật ghi lại hoạt động kiếm ăn của cú lợn trong điều kiện thiếu sáng, thường đòi hỏi thiết bị chuyên dụng và hiểu tập tính loài. Nhiếp ảnh gia Đinh Xuân Trường, 42 tuổi, bắt đầu chụp chim hoang dã từ năm 2018 vì yêu thiên nhiên và muốn ghi lại tập tính của chúng. Trong số những loài từng chụp, cú lợn để lại cho anh ấn tượng riêng với khuôn mặt hình trái tim, đôi mắt đen và dáng bay lặng lẽ. Những khung hình của anh cho thấy chim cú TP.HCM đậu gần các tòa nhà cao tầng rực sáng, rồi bay đi kiếm ăn quanh khu vực Thủ Thiêm và xã Nhà Bè. Sức hấp dẫn của loạt ảnh nằm ở sự tương phản: giữa một đô thị ồn ã vẫn có những khoảng sống âm thầm dành cho chim hoang dã. Cú lợn không đứng ngoài thành phố; chúng đang sống và săn mồi ngay trong lòng cảnh quan ấy.
Chờ trong bóng tối, chụp mà không làm phiền
Chụp cú lợn khó hơn chụp nhiều loài chim khác vì chúng ưa bóng tối và thường tìm chỗ trú ban ngày. Trường thường có mặt lúc chạng vạng hoặc khoảng 9–10 giờ tối, khi chim ra kiếm ăn; có buổi anh chờ 5–6 giờ để bắt được khoảnh khắc cú dang cánh. Bộ thiết bị của anh gồm máy Sony A1 và ống kính 200–600 mm để chụp từ xa. Đó là nền tảng cho kỹ thuật chụp đêm, nhưng máy ảnh không thể thay thế việc quan sát.
Ánh sáng yếu khiến việc lấy nét và kiểm soát thông số cần kinh nghiệm; đèn pin hỗ trợ chiếu sáng phải được dùng có chừng mực, tránh rọi liên tục vào mắt chim để không làm xáo trộn hành vi tự nhiên. Người chụp còn phải hiểu nơi chim đậu, thời điểm chúng xuất hiện và nhịp điệu săn mồi. Với nhiếp ảnh động vật ban đêm, kiên nhẫn không phải phần phụ của kỹ thuật mà là điều kiện để có được bức ảnh đáng xem. Cách tiếp cận này cũng nhắc người cầm máy rằng chủ thể hoang dã không nên bị buộc phải diễn theo ý mình.
Bức ảnh có thể thay đổi cách nhìn về cú lợn
Trong dân gian, tiếng kêu và khuôn mặt khác lạ của cú lợn thường bị gắn với điềm gở, khiến chúng có thể bị xua đuổi hoặc làm hại. Nhưng không có bằng chứng khoa học đáng tin cậy cho thấy loài chim này báo trước bệnh tật hay cái chết. Cú lợn thuộc nhóm IIB trong danh mục động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Bởi vậy, những bức ảnh của Trường không chỉ ghi lại vẻ đẹp lạ mắt: chúng mời người xem dừng lại trước một định kiến đã tồn tại quá lâu.
Thính giác phát triển giúp cú lợn xác định con mồi trong điều kiện thiếu sáng, còn chuột là một nguồn thức ăn chính; việc săn chuột góp phần kiểm soát số lượng loài gặm nhấm tại nơi chúng sống. Đây là góc nhìn hữu ích về hệ sinh thái đô thị: cao ốc, đường phố và ánh đèn không đồng nghĩa với việc thiên nhiên đã biến mất. Cú lợn vẫn tìm được nơi trú và kiếm ăn giữa thành phố. Theo tôi, giá trị lớn nhất của dự án không nằm ở việc đưa một loài chim hiếm lên ảnh, mà ở việc khiến người xem nhận ra thành phố cũng là môi trường sống cần được quan sát và gìn giữ.
