Hướng nghiệp cần đưa học sinh đến gần công việc thật
Đào tạo nghề là con đường học tập kết hợp kiến thức chuyên môn với kỹ năng thực hành để người học có thể đảm nhận công việc cụ thể, đồng thời tiếp tục học lên khi phù hợp. Đây không nên bị xem là lựa chọn thứ yếu sau trung học phổ thông, mà cần được giới thiệu như một lộ trình có triển vọng và nhiều điểm rẽ.
Thách thức ở An Giang không nằm ở việc thiếu lựa chọn học tập, mà ở sức hút lâu nay của con đường học phổ thông rồi vào đại học. Trong năm học 2025–2026, tỉnh có 52.064 học sinh lớp 9, trong đó 47.750 em đăng ký dự thi vào lớp 10, tương đương 91,71%. Con số này cho thấy hướng nghiệp học sinh cần đi xa hơn những buổi tư vấn chung: học sinh và phụ huynh cần hiểu rõ nghề nào phù hợp, học ra sao và cơ hội việc làm cụ thể thế nào.
Từ năm học 2026–2027, ngành giáo dục An Giang định hướng phân luồng theo quy định mới, xây dựng dữ liệu và bản đồ nghề nghiệp gắn với nhu cầu nhân lực giai đoạn 2026–2030. Tỉnh cũng hướng tới tư vấn cá nhân hóa, nền tảng hướng nghiệp số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để học sinh tìm hiểu năng lực, sở thích và lộ trình học tập. Đây là hướng đi đáng ủng hộ, miễn là công nghệ bổ trợ chứ không thay thế trải nghiệm thực tế.
Trải nghiệm thực hành giúp lựa chọn nghề có căn cứ
Muốn phân luồng hiệu quả, học sinh cần được thử sức với công việc trước khi chọn ngành, thay vì chỉ nghe mô tả nghề trong lớp. An Giang đặt mục tiêu kết nối trường phổ thông, cơ sở đào tạo nghề, đại học và doanh nghiệp, đồng thời chuyển trọng tâm từ tư vấn sang trải nghiệm nghề thực tế. Cách làm này có thể giúp người học nhận ra sớm mình hợp với công việc nào và nhà tuyển dụng cần những năng lực gì.
Trường hợp Nguyễn Quốc Thắng cho thấy giá trị của việc học gắn với thực hành. Chọn ngành cơ điện tử sau lớp 10, Thắng được tiếp xúc với robot, lập trình web và lắp đặt tủ điện công nghiệp; trong kỳ thực tập tại doanh nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh, em có thể tự thực hiện công việc lắp đặt. Thắng cho biết trải nghiệm thực tế giúp em tự tin hơn khi bước vào thị trường lao động.
Đó là lợi ích mà kỹ năng thực hành mang lại: biến kiến thức thành năng lực có thể chứng minh trong môi trường làm việc. Khi học sinh được quan sát, thử thao tác và trao đổi với người làm nghề, lựa chọn ngành học bớt phụ thuộc vào trào lưu hay kỳ vọng của người khác. Trải nghiệm cũng giúp các em hiểu rằng học nghề không khép lại cơ hội học tiếp, mà có thể mở ra lộ trình linh hoạt.
Doanh nghiệp phải tham gia từ lúc xây dựng chương trình
Liên kết doanh nghiệp chỉ có ý nghĩa khi vượt khỏi việc tiếp nhận thực tập sinh vào cuối khóa. Nhà tuyển dụng cần góp tiếng nói vào việc xác định kỹ năng cần dạy, cập nhật công nghệ, tạo điều kiện thực hành và phản hồi chất lượng người học. Nếu thiếu những kết nối ấy, cơ sở đào tạo có thể dạy đúng giáo trình nhưng chưa chắc đáp ứng công việc đang tuyển.
Tại phường Long Xuyên, Trung tâm Giáo dục thường xuyên An Giang 2 phối hợp với năm trường nghề mở các khóa liên kết; 600 học sinh đăng ký học chín ngành, từ kế toán, thiết kế đồ họa đến chế biến thực phẩm, thương mại điện tử và kỹ thuật điện. Mô hình cho phép các em học văn hóa song song với chuyên môn, hoàn thành chương trình phổ thông và có một nghề.
Doanh nghiệp giúp biến sự kết hợp giữa nhà trường và nơi làm việc thành một cây cầu tuyển dụng: họ có thể nêu chuẩn kỹ năng, mở vị trí thực tập và xem xét tuyển người học đã thể hiện được năng lực. Vì vậy, hợp tác cần gắn với nhu cầu sản xuất thật và được duy trì thường xuyên, chứ không dừng ở ký kết hay tham quan. Đây là điều kiện để đào tạo nghề sát thị trường lao động.
Cơ hội việc làm phải đi cùng lộ trình phát triển
Các kết quả ban đầu cho thấy đào tạo gắn với đầu ra có sức thuyết phục hơn lời khuyên chung chung. Trong năm học 2025–2026, hơn 51,5% học viên tốt nghiệp Trung tâm Giáo dục thường xuyên An Giang 2 dự kiến tham gia thị trường lao động, còn 21,2% tiếp tục học đại học; Trường Cao đẳng nghề An Giang cho biết tỷ lệ có việc làm của người tốt nghiệp vượt 85%. Những con số này không bảo đảm mọi học viên đều có việc làm, nhưng giúp gia đình cân nhắc lựa chọn dựa trên kết quả cụ thể.
Trung tâm dự kiến mở thêm ngành vẽ và thiết kế bằng máy tính, cùng công nghệ chế biến và bảo quản thực phẩm trong năm học 2026–2027. Trên phạm vi tỉnh, 34.550 lao động đã được hỗ trợ tạo việc làm trong chín tháng đầu năm 2026, đạt 86,37% kế hoạch. Muốn những chỉ số này chuyển thành việc làm cho người trẻ bền vững, đào tạo phải theo kịp nhu cầu tuyển dụng và người học phải có cơ hội nâng trình độ sau khi đi làm.
An Giang đang đi đúng hướng khi đưa trải nghiệm nghề, tư vấn cá nhân hóa và kết nối doanh nghiệp vào phân luồng học sinh. Bước quyết định tiếp theo là duy trì liên kết đến tận khâu tuyển dụng, đồng thời theo dõi người học sau tốt nghiệp để điều chỉnh chương trình. Khi nghề học gắn với công việc thật và có đường phát triển rõ ràng, lựa chọn học nghề mới trở thành một con đường đáng tin cậy để người trẻ sớm tự lập và xây dựng sự nghiệp lâu dài.
