Kết quả đáng kể, nhưng hành trình còn dài
Quy tập hài cốt liệt sĩ là quá trình tìm kiếm, đưa hài cốt về nơi an táng phù hợp và xác minh danh tính để thân nhân có thêm cơ hội biết nơi yên nghỉ của người đã hy sinh. Trong giai đoạn 1 Chiến dịch 500 ngày đêm, Quân khu 9 và Quân khu 4 đã tìm thấy tổng cộng 1.603 hài cốt, ở trong nước và tại các địa bàn thuộc Campuchia, Lào. Con số này đáng ghi nhận, nhưng không nên che khuất quy mô công việc còn lại: hàng chục nghìn trường hợp vẫn cần tìm kiếm hoặc thiếu thông tin. Ngày 3/11, Quân khu 9 tổ chức hội nghị tổng kết công tác năm 2026 và sơ kết giai đoạn 1 chiến dịch; các số liệu của hai quân khu cho thấy tiến độ có chuyển biến, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu duy trì tìm kiếm và định danh lâu dài.
Quân khu 9 vượt chỉ tiêu năm, đạt hơn 78% mục tiêu chiến dịch
Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, lực lượng Quân khu 9 phối hợp với địa phương quy tập 1.132 hài cốt: 768 trong nước và 364 tại Campuchia; danh tính 6 liệt sĩ đã được xác định. Kết quả đạt 78,06% chỉ tiêu toàn chiến dịch, trong khi nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập của năm 2026 đạt 125,77% kế hoạch. Đây là bước tiến rõ rệt, nhưng tỷ lệ hoàn thành chiến dịch cũng cho thấy phần việc phía trước vẫn đáng kể. Quân khu đã hoàn tất lấy mẫu sinh phẩm tại 107/107 nghĩa trang; trong 41.231 mộ được rà soát, 31.963 mộ đủ điều kiện lấy mẫu. Tổng cộng 32.010 mẫu được bàn giao phục vụ giám định ADN liệt sĩ, trong đó có 47 mẫu lấy từ mộ ngoài nghĩa trang. Việc kết hợp tìm kiếm với xác định danh tính là thiết yếu: quy tập đưa hài cốt về, còn ADN giúp nối lại thông tin với gia đình.
Nhiệm vụ không dừng ở các nghĩa trang trong nước. Quân khu 9 và các tỉnh An Giang, Đồng Tháp tiếp tục phối hợp với phía Campuchia trong mùa khô 2026–2027. Các đội còn khám, chữa bệnh, cấp thuốc miễn phí cho hơn 3.000 lượt người dân Campuchia và trao hơn 3.000 suất quà; hoạt động này góp phần vun đắp quan hệ địa phương, tạo điều kiện để việc tìm kiếm xuyên biên giới tiếp tục được phối hợp. Năm 2027, Quân khu đặt mục tiêu đạt và vượt chỉ tiêu quy tập 1.450 hài cốt trong chiến dịch, hướng tới dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ. Mục tiêu ấy đòi hỏi vừa mở rộng tìm kiếm, vừa đẩy nhanh giám định và xác minh thông tin.
Quân khu 4 đẩy mạnh tìm kiếm trong nước và tại Lào
Tính đến ngày 3/11, Quân khu 4 quy tập 471 hài cốt trong chiến dịch, gồm 201 trong nước và 270 tại Lào. Kết quả cho thấy hoạt động tìm kiếm ở địa bàn ngoài lãnh thổ vẫn chiếm phần lớn trong số hài cốt đã tìm thấy tại quân khu này. Tuy vậy, quy mô tồn đọng còn rất lớn: địa bàn có 30.824 liệt sĩ cần tìm kiếm, quy tập và 43.474 liệt sĩ chưa rõ thông tin phục vụ tìm kiếm. Ngoài ra, gần 1.500 hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Lào vẫn cần được tìm kiếm ở các khu vực Quân khu 4 phụ trách. Những số liệu này lý giải vì sao kết quả hiện tại, dù có ý nghĩa, chưa thể xem là điểm kết thúc.
Về định danh, đến ngày 24/9, Quân khu 4 và các đơn vị, địa phương đã hoàn thành lấy mẫu tại các nghĩa trang, bàn giao 21.641 mẫu từ 235 nghĩa trang cho các cơ quan pháp y để giám định. Tiến độ này sớm hơn mốc được giao 7 tháng, một thành quả đáng kể cần được nối tiếp bằng khâu phân tích và xác minh kết quả. Quân khu dự kiến rà soát, điều chỉnh kế hoạch giai đoạn 2 và nhiệm vụ năm 2027 sát tình hình từng địa phương. So với Quân khu 9, phạm vi địa bàn và phần việc mỗi bên khác nhau; điều quan trọng không phải so thứ hạng, mà là biến dữ liệu, mẫu sinh phẩm và thông tin nhân chứng thành những trường hợp được xác định cụ thể.
Tiến độ phải đi cùng khả năng định danh
Tổng kết quả hơn 1.600 hài cốt của hai quân khu là dấu mốc có ý nghĩa với thân nhân liệt sĩ và người có công, nhưng số lượng quy tập chỉ phản ánh một phần nhiệm vụ. Quân khu 9 còn phải hoàn thành mục tiêu toàn chiến dịch và thúc đẩy giám định ADN; Quân khu 4 đối mặt với lượng lớn trường hợp chưa tìm thấy hoặc thiếu dữ liệu, cả trong nước lẫn tại Lào. Vì thế, tiến độ bền vững cần gắn ba việc: tìm kiếm thực địa, lưu trữ và kiểm chứng thông tin, rồi xác định danh tính. Giai đoạn 2 sẽ là phép thử quan trọng cho khả năng phối hợp giữa quân đội, địa phương và cộng đồng cung cấp manh mối. Kết luận cần rõ ràng: mỗi hài cốt được quy tập là một bước tiến, nhưng chỉ khi danh tính được làm sáng tỏ, nỗi chờ đợi của nhiều gia đình mới có thể được giải đáp.
