Đã tìm thấy gần 3.900 hài cốt, chặng đường vẫn còn dài
Chiến dịch 500 ngày đêm là nỗ lực phối hợp tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, nhằm đưa những người đã hy sinh trở về nơi an nghỉ và giúp gia đình có cơ hội biết rõ phần mộ thân nhân. Tính đến ngày 26/10/2026, các lực lượng đã quy tập 3.895 hài cốt, đạt 55,64% mục tiêu đề ra. Đây là kết quả đáng kể, nhưng tỷ lệ hoàn thành cũng nhắc rằng không thể xem số hài cốt được tìm thấy là đích đến cuối cùng: mỗi trường hợp còn cần được xử lý, đối chiếu và xác định danh tính khi có đủ căn cứ. Trong tổng số, 2.583 hài cốt được tìm kiếm trong nước, 242 tại Lào và 1.070 tại Campuchia. Quy mô phân bố ấy cho thấy nhiệm vụ không dừng ở một địa bàn, mà đòi hỏi các đội tiếp tục bền bỉ trên nhiều mặt trận.
Đến thời điểm báo cáo, 32 đội với 1.588 người đang làm nhiệm vụ, trong đó 13 đội hoạt động trong nước và 19 đội ở nước ngoài. Song song với tìm kiếm, 29 lễ truy điệu đã được tổ chức, an táng 2.132 hài cốt. Những nghi lễ này không chỉ khép lại một chặng đường đưa hài cốt về nghĩa trang; chúng còn thể hiện trách nhiệm tri ân của cộng đồng. Bước tiếp theo phải giữ được nhịp độ tìm kiếm, đồng thời bảo đảm từng thông tin và mẫu vật được ghi nhận cẩn trọng.
Lê Thị Riêng cho thấy vì sao phải tìm kiếm thận trọng
Công viên Lê Thị Riêng là một trong những điểm nóng của chiến dịch. Từ ngày 23/6 đến hết 26/10, lực lượng chức năng đã quy tập 842 hài cốt tại đây; 333 bộ có di vật đi kèm. Con số này cao hơn thống kê 832 hài cốt được nêu trong báo cáo cập nhật toàn chiến dịch, phản ánh các mốc báo cáo khác nhau; số liệu tại công viên được cập nhật đến hết ngày 26/10. Đáng chú ý, 33 hài cốt được phát hiện tại tám vị trí mộ tập thể liệt sĩ, gồm hai vị trí ở Khu A và sáu tại Khu B. Di vật có thể góp phần xác minh thông tin, nhưng không thay thế quy trình đối chiếu và giám định. Vì thế, mở rộng tìm kiếm cần đi cùng bảo quản hiện trường, hài cốt và vật chứng.
Riêng ngày 26/10, lực lượng tìm kiếm xử lý hơn 630 m³ đất và phát hiện thêm 10 hài cốt, trong đó một bộ có di vật. Từ ngày 15 đến hết 26/10, đợt tìm kiếm mở rộng tại Khu B quy tập 111 bộ, gồm 26 bộ có di vật. Việc tiếp tục khảo sát, khai quật tại những khu vực nghi có mộ tập thể phải dựa trên thông tin nhân chứng, tài liệu lịch sử và kiểm tra thực địa; nóng vội có thể làm mất dấu vết vốn có giá trị cho việc xác định danh tính.
Từ mẫu sinh phẩm đến cơ hội gọi đúng tên liệt sĩ
Quy tập đưa hài cốt về nơi an nghỉ, nhưng giám định ADN liệt sĩ mới mở ra con đường xác định danh tính khi mộ thiếu thông tin. Tại An Giang, đến ngày 8/10, lực lượng chức năng đã hoàn thành khai quật 15.210 mộ chưa xác định danh tính tại 20 nghĩa trang, đạt 100% kế hoạch và sớm hơn sáu tháng so với thời hạn được giao. Từ số mộ đã khai quật, tỉnh thu thập được 11.016 mẫu sinh phẩm đủ điều kiện gửi giám định, tương đương hơn 72%; toàn bộ mẫu đã được chuyển đến cơ quan chuyên môn. Đây là tiến độ ấn tượng, nhưng kết quả thực chất phụ thuộc vào việc phân tích và đối chiếu với dữ liệu thân nhân. Theo báo cáo, quá trình tìm kiếm và lấy mẫu đã giúp xác định danh tính liệt sĩ Đặng Văn Dùng và Nguyễn Văn Minh.
An Giang còn quy tập 331 hài cốt trong năm 2026 tại Campuchia và trên địa bàn tỉnh, vượt 32% mục tiêu. Tại Quảng Ngãi, mẫu sinh phẩm đã được lấy ở 13.514/13.514 mộ chưa rõ danh tính; mẫu được bàn giao để phục vụ xác định danh tính, còn thân nhân của 2.970 liệt sĩ cũng đã được lấy mẫu ADN. Hai địa phương cho thấy tìm kiếm và xét nghiệm phải tiến hành song song: nếu thiếu mẫu đối chiếu hoặc thông tin thân nhân, hài cốt được quy tập vẫn có thể chưa thể trả lại tên tuổi cho gia đình.
Khảo sát tiếp tục, mục tiêu phải đi cùng xác minh
Các địa phương vẫn đang rà soát những địa điểm nghi có hài cốt. Quảng Ngãi đã tiếp nhận 738 thông tin về liệt sĩ và phần mộ, khảo sát 60 địa bàn, đồng thời xác minh qua nhân chứng, cựu chiến binh và chính quyền cơ sở; tỉnh đặt mục tiêu quy tập 280 hài cốt trong giai đoạn hai của chiến dịch. Ban chỉ đạo và lực lượng quân sự tỉnh cũng khẩn trương khảo sát, tìm kiếm tại năm vị trí mộ tập thể được cung cấp. Tại Công viên Lê Thị Riêng, hoạt động tìm kiếm ở Khu B tiếp tục được triển khai. Những kế hoạch này chỉ có ý nghĩa khi từng điểm nghi vấn được kiểm tra kỹ, thay vì chạy theo số lượng. Mỗi thông tin từ người dân và nhân chứng có thể là manh mối cần được ghi nhận, đối chiếu và theo đến cùng.
Ở giai đoạn hai, An Giang đặt mục tiêu quy tập 410 hài cốt, tiếp tục xác minh thông tin, hoàn thiện hồ sơ và đẩy mạnh xác định danh tính. Hội nghị toàn quốc sơ kết Chiến dịch 500 ngày đêm dự kiến diễn ra trong tháng 11/2026. Cột mốc này nên được nhìn nhận không chỉ qua tỷ lệ hoàn thành, mà còn qua tiến độ xét nghiệm, chất lượng dữ liệu và số gia đình nhận được câu trả lời. 3.895 hài cốt là thành quả lớn; trách nhiệm kế tiếp là tiếp tục tìm kiếm, giám định và xác minh để mỗi người được gọi đúng tên.
