Khi hình học bước ra khỏi trang sách
Dạy Toán theo định hướng STEM là cách tổ chức học tập để học sinh dùng kiến thức toán học giải quyết một yêu cầu thực tế thông qua thiết kế, chế tạo và đánh giá sản phẩm. Cách tiếp cận này có ý nghĩa khi học sinh phải vận dụng điều đã học, thay vì chỉ nhắc lại công thức.
Chiều 28/10, Trường THCS Võ Thị Sáu, phường An Biên, thành phố Hải Phòng, tổ chức chuyên đề cấp thành phố về tổ chức dạy Toán theo định hướng STEM. Tiết dạy minh họa của cô giáo Đỗ Thị Quyên cùng học sinh lớp 8B1 tập trung vào việc vận dụng tính chất hình thoi, hình vuông để thiết kế sản phẩm. Đây là hướng đi đáng chú ý: học sinh nhìn thấy lý do phải hiểu cạnh, góc, đường chéo và tính đối xứng khi cần biến một ý tưởng thành vật thể có hình dạng, kết cấu cụ thể.
Chuyên đề đáp ứng yêu cầu đổi mới của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đồng thời tạo dịp để giáo viên trao đổi kinh nghiệm triển khai STEM. Với giáo dục STEM THCS, giá trị của tiết học không nằm ở việc sản phẩm trông bắt mắt đến đâu, mà ở quá trình học sinh dùng kiến thức để lựa chọn và bảo vệ phương án thiết kế.
Từ cạnh, góc đến diều và hộp kẹo
Bài học kết hợp ôn kiến thức về hình thoi, hình vuông với thực hành chế tạo sản phẩm theo chủ đề Halloween. Từ đặc điểm cạnh, góc, đường chéo và các tính chất hình học, học sinh đo đạc, tạo hình, gấp ghép để làm diều và hộp kẹo. Nhóm 1 và nhóm 2 thiết kế diều từ hình thoi; nhóm 3 và nhóm 4 làm hộp kẹo từ hình vuông. Nhờ nhiệm vụ cụ thể, học sinh có cơ hội kiểm tra xem hiểu biết hình học có giúp sản phẩm thành hình và đáp ứng yêu cầu hay không.
Theo giáo án được giới thiệu, bài dạy gồm hai tiết, nối phần củng cố kiến thức với thực hành thiết kế, chế tạo. Đây là điểm khiến việc học hình học thực tế khác với một hoạt động trang trí đơn thuần: hình dạng sản phẩm phải gắn với tính chất đã học, còn quyết định về cách gấp, ghép và tạo kết cấu cần dựa trên quan sát, đo lường.
Khi tự thiết kế, chế tạo rồi đánh giá sản phẩm, học sinh đồng thời rèn tư duy sáng tạo, giao tiếp và hợp tác. Nếu có sản phẩm chưa đạt yêu cầu, đó cũng là cơ hội để các em xác định vấn đề và điều chỉnh cách làm, thay vì chờ giáo viên cung cấp sẵn đáp án.
Bài học STEM cần một quy trình rõ ràng
Một sản phẩm thực hành chỉ tạo ra bài học có chiều sâu khi nhiệm vụ được thiết kế đủ rõ: học sinh cần biết phải vận dụng kiến thức nào, cần tạo ra sản phẩm gì và dựa vào đâu để đánh giá kết quả. Trong tiết minh họa, giáo án tổ chức giờ học thành năm hoạt động: khởi động, huy động kiến thức, luyện tập, vận dụng thiết kế sản phẩm và mở rộng. Cấu trúc này giúp phần thực hành nối liền với nội dung Toán, thay vì trở thành hoạt động thủ công tách rời.
Chuyên đề cũng đem lại gợi ý thiết thực cho giáo viên về cách xây dựng kế hoạch bài dạy STEM, chuyển giao nhiệm vụ học tập và đánh giá năng lực học sinh toàn diện. Giáo viên cần tạo đủ không gian để học sinh tự tìm cách làm, trao đổi trong nhóm và trình bày lựa chọn của mình; phần đánh giá nên quan tâm cả quá trình vận dụng kiến thức, chứ không chỉ nhìn vào sản phẩm cuối.
Đây là khác biệt quan trọng của dạy Toán STEM: giáo viên không mất vai trò, nhưng chuyển từ người giải mẫu sang người thiết kế nhiệm vụ và hỗ trợ học sinh kiểm chứng phương án.
Từ một tiết minh họa đến hoạt động thường xuyên
Thách thức của một chuyên đề không phải là tạo ra một tiết học hấp dẫn duy nhất, mà là giúp giáo viên có thể tổ chức những bài học tương tự trong điều kiện thực tế của nhà trường. Theo kế hoạch năm học 2026–2027, Trường THCS Võ Thị Sáu xây dựng 17 chủ đề STEM để triển khai. Câu lạc bộ STEM của trường cũng dự kiến tham gia các sân chơi khoa học, công nghệ và thực hiện những dự án nghiên cứu kỹ thuật trong năm học.
Quy mô kế hoạch cho thấy hoạt động này được đặt trong hướng triển khai dài hơi, không chỉ dừng ở bài học về hình thoi và hình vuông. Tuy vậy, số lượng chủ đề tự nó chưa bảo đảm chất lượng. Điều quyết định vẫn là mỗi nhiệm vụ có giúp học sinh thực sự dùng kiến thức, giải thích lựa chọn và điều chỉnh sản phẩm hay không.
Chuyên đề tại THCS Võ Thị Sáu vì thế nên được nhìn nhận như một gợi ý thực hành cho giáo viên Toán THCS: bắt đầu từ kiến thức gần gũi, giao một vấn đề có thể giải quyết và đánh giá cả quá trình. Khi hình học giúp học sinh tạo ra vật thể cụ thể, môn Toán bớt xa lạ và năng lực vận dụng được rèn ngay trong lớp học.
