Khi hình học trở thành công cụ tạo sản phẩm
Giáo dục STEM là cách tổ chức dạy học tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, giúp học sinh vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tiễn bằng tư duy sáng tạo. Một tiết học ở Hải Phòng cho thấy phương pháp này có thể bắt đầu ngay trong lớp Toán, không cần tách thành hoạt động xa lạ với chương trình. Chiều 28/10, Trường THCS Võ Thị Sáu, phường An Biên, tổ chức chuyên đề cấp thành phố về dạy Toán theo định hướng STEM. Trong tiết minh họa của cô Đỗ Thị Quyên và học sinh lớp 8B1, các em dùng tính chất hình thoi, hình vuông để đo đạc, tạo hình, gấp ghép và định hình kết cấu sản phẩm. Đây là hướng đi đáng chú ý: thay vì học hình học như một tập hợp định nghĩa để ghi nhớ, học sinh được thử xem kiến thức có thể làm được gì.
Từ tính chất hình học đến thử nghiệm
Điểm mạnh của tiết Toán STEM không nằm ở việc trang trí lớp học bằng một chủ đề bắt mắt, mà ở quá trình biến kiến thức thành quyết định thiết kế. Với chủ đề Halloween, học sinh làm diều, hộp kẹo và vật trang trí; một nhóm giới thiệu hộp kẹo “Trick or Treat” được gấp từ tờ giấy vuông 20 x 20 cm theo hình thức bán hàng, đồng thời trả lời câu hỏi của khách hàng. Các nhóm xác định yêu cầu, đề xuất phương án, chế tạo mẫu, thử nghiệm rồi giải thích cơ sở hình học của sản phẩm. Trong 45 phút, tiết học đi qua năm hoạt động từ khởi động, huy động kiến thức và luyện tập đến thiết kế, mở rộng. Cấu trúc ấy giúp học qua thực hành có mục tiêu rõ: học sinh không chỉ làm ra vật dụng mà còn phải lý giải vì sao hình dạng, cạnh hay đường chéo phù hợp.
Khi kiến thức sách giáo khoa giúp giải quyết yêu cầu cụ thể, Toán học bớt xa cách và học sinh sáng tạo có cơ hội nhìn thấy giá trị của việc đo lường, tính toán. Sản phẩm cũng mở ra dịp rèn giao tiếp, hợp tác, thuyết trình và tự đánh giá ưu điểm, hạn chế; đó là phần học tập khó có được nếu bài học chỉ dừng ở bài tập trên giấy.
STEM không đồng nghĩa với thêm gánh nặng
Tiết học ở Võ Thị Sáu phù hợp với định hướng rộng hơn: giáo dục STEM cần được tích hợp linh hoạt vào môn học, gắn với đời sống và tận dụng điều kiện sẵn có, thay vì mặc định phải có phòng thí nghiệm hiện đại hay dự án tốn kém. Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT nêu rõ STEM không làm phát sinh môn học bắt buộc, thời lượng bắt buộc, đầu điểm hay hồ sơ riêng; hoạt động cần nằm trong kế hoạch giáo dục và bài dạy của nhà trường. Điều này quan trọng vì một tiết thực hành chỉ có ý nghĩa nếu giáo viên có thể tổ chức trong nguồn lực và thời gian thực tế. Nhà trường cũng đã xây dựng 17 chủ đề STEM cho năm học 2026-2027, cho thấy có kế hoạch duy trì hoạt động thay vì xem chuyên đề như một màn trình diễn đơn lẻ.
Vai trò của giáo viên là chọn nhiệm vụ vừa sức, gắn đúng kiến thức đang học, chuẩn bị vật liệu phù hợp và đặt câu hỏi giúp học sinh tự kiểm chứng. Không nên biến một tiết STEM thành dự án lớn buộc thầy trò phải làm thêm hồ sơ hoặc huy động nguồn lực vượt khả năng. Các hướng dẫn về tổ chức STEM cũng nhấn mạnh việc thiết kế và bồi dưỡng phải tính đến khối lượng công việc, nguồn lực và điều kiện của từng trường. Tính linh hoạt không làm giảm chất lượng; trái lại, nó giúp hoạt động thực hành có thể lặp lại và trở thành một phần bình thường của việc dạy Toán.
Giá trị nằm ở khả năng vận dụng
Bài học ở Hải Phòng gợi ra một tiêu chuẩn hữu ích để đánh giá tiết Toán STEM: sau hoạt động, học sinh có hiểu rõ hơn cách kiến thức môn học giải quyết một vấn đề cụ thể hay không? Nếu câu trả lời là có, sản phẩm thủ công đã làm được nhiều hơn việc minh họa bài học. Từ năm học 2026-2027, câu lạc bộ STEM của trường dự kiến tham gia các sân chơi khoa học, công nghệ và triển khai những dự án như hệ thống giám sát môi trường cho thành phố thông minh, cùng hệ thống tự động cảnh báo khoảng cách an toàn theo tốc độ xe. Những dự án tiếp nối có quy mô khác tiết học hình học, nhưng cùng dựa trên một nền tảng: biết vận dụng kiến thức, thử nghiệm giải pháp và giải thích kết quả. Kết luận cần giữ rõ ràng: STEM hiệu quả không phải là thêm việc cho thầy trò, mà là dạy kiến thức hiện có theo cách khiến học sinh có thể dùng được.
