Chợ số phải giữ được cái tình của chợ quen
Chuyển đổi số chợ là việc đưa hoạt động tìm hàng, đặt mua, thanh toán và phục vụ khách của chợ truyền thống lên các công cụ số, đồng thời vẫn giữ mối quan hệ quen biết giữa tiểu thương với người mua. Đây không phải cuộc đua đưa càng nhiều sạp lên mạng càng tốt; mục tiêu là giúp khách mua thuận tiện mà vẫn tin vào người bán và chất lượng hàng.
Trong tháng 10.2026, UBND phường Ba Đình tổ chức “Tuần lễ đi chợ cùng Chợ Quen - Chợ số 4.0” tại chợ Ngọc Hà và chợ Châu Long, hỗ trợ tiểu thương ứng dụng công nghệ, bán hàng trực tuyến và quảng bá sản phẩm. Người mua có thể đặt hàng qua nền tảng, còn chương trình vòng quay may mắn được dùng để khuyến khích mua sắm. Chợ Linh Lang và chợ Thành Công ở phường Giảng Võ cũng đưa gian hàng lên Chợ Quen, cho thấy mô hình này đang mở rộng từ hoạt động thử nghiệm sang kênh kinh doanh bổ sung.
Quy mô số hóa ở Giảng Võ đã đáng kể: chợ Linh Lang có 70/73 gian hàng trên nền tảng; chợ Thành Công có 167/173 gian hàng, với gần 1.000 mặt hàng được giới thiệu. Nhưng số gian hàng chỉ là bước đầu. Giá trị thực nằm ở việc khách tìm được món cần mua, biết liên hệ với ai và nhận hàng đúng hẹn.
QR, gian hàng trực tuyến và dịch vụ đi chợ hộ
Thói quen mua sắm mới không buộc khách phải chọn giữa chợ và điện thoại. Gian hàng trực tuyến giúp xem sản phẩm, giá cả và ngành hàng trước khi đến mua hoặc đặt trước; thanh toán QR rút ngắn khâu trả tiền và giảm việc lo tiền lẻ. Với tiểu thương, đây là cách tiếp cận khách trẻ và khách bận rộn mà không phải từ bỏ quầy hàng quen thuộc.
Dịch vụ đi chợ hộ tại chợ Thành Công bổ sung mắt xích mà một ứng dụng đơn thuần không thể thay thế: khách đặt hàng ở nhiều quầy trong một lần, nhân viên gom hàng rồi giao tận nhà hoặc tập kết cho khách đến nhận. Thực phẩm tươi sống được bảo quản trong tủ mát tại điểm giao nhận. Cách làm này giải quyết một nhu cầu cụ thể: tiết kiệm thời gian nhưng vẫn mua từ những tiểu thương mà khách tin tưởng.
Ở phường Tương Mai, công nghệ cũng đã đi vào giao dịch và công việc thường nhật tại các chợ Trương Định, Đồng Tâm, từ mã QR đến kê khai thuế qua ứng dụng. Phường cho biết 5.091 trong 5.112 hộ kinh doanh sử dụng eTax Mobile, đạt 99,5%; đồng thời 100% thủ tục hành chính liên quan đến hộ kinh doanh được thực hiện trực tuyến toàn trình.
Tuy vậy, số người có ứng dụng chưa đồng nghĩa với việc bán hàng số đã thành thạo. Chuyển đổi số giúp giữ khách khi nó làm trải nghiệm mua sắm nhanh và đáng tin hơn, chứ không phải khi chỉ thêm một mã QR trên quầy.
Điều kiện để công nghệ không thành gánh nặng
Trở ngại đầu tiên là thời gian và kỹ năng. Một số tiểu thương còn lúng túng khi cập nhật giá, đăng hàng hoặc tiếp nhận đơn giữa lúc phải phục vụ khách trực tiếp; người lớn tuổi và lao động tự do cũng có thể gặp khó khi thao tác trên ứng dụng. Nếu mỗi đơn trực tuyến làm gián đoạn việc bán tại sạp, người bán sẽ sớm quay lại cách làm cũ.
Vì vậy, hướng dẫn trực tiếp và hỗ trợ sau khi mở gian hàng quan trọng không kém việc cài ứng dụng. Nền tảng cần dễ dùng, thông tin hàng hóa và giá phải được cập nhật, quy trình giao nhận phải rõ; phía chợ và chính quyền cần hỗ trợ tiểu thương xử lý đơn, kiểm soát niêm yết giá, nguồn gốc và an toàn thực phẩm. Niềm tin vốn là lợi thế của chợ truyền thống sẽ mất đi nếu hàng giao không đúng cam kết.
Hà Nội đã đặt mục tiêu đến năm 2028 chọn tối thiểu 10 điểm, chợ hoặc cụm hộ kinh doanh thí điểm, thu hút ít nhất 500 chủ thể và đưa tối thiểu 1.000 sản phẩm lên gian hàng số. Tại Ba Đình, hoạt động hướng dẫn tiểu thương sử dụng nền tảng sẽ tiếp tục; Tương Mai dự kiến đề xuất mô hình phù hợp thực tế và hỗ trợ hộ kinh doanh ứng dụng thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo.
Chợ truyền thống không cần biến thành một sàn thương mại điện tử thu nhỏ để giữ khách. Điều cần thiết là kết hợp sự quen thuộc của người bán, chất lượng hàng hóa và dịch vụ tại chỗ với đặt hàng, thanh toán, giao nhận thuận tiện. Công nghệ chỉ đáng đầu tư khi tiểu thương dùng được mỗi ngày và khách có lý do quay lại.
