Kỹ năng sống là năng lực ứng phó, không phải bài học thuộc lòng
Kỹ năng sống cho trẻ là những năng lực giúp các em nhận biết tình huống, giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề và lựa chọn cách ứng xử phù hợp trong học tập lẫn đời sống. Vì vậy, giáo dục kỹ năng không thể chỉ dừng ở việc giảng giải điều nên làm; trẻ cần cơ hội thực hành và tự rút kinh nghiệm.
Khi gặp bất đồng với bạn, thất bại trong một nhiệm vụ hay cảm thấy tức giận, học sinh cần biết gọi tên cảm xúc, lắng nghe và tìm hướng xử lý thay vì phản ứng theo quán tính. Những năng lực ấy bổ trợ cho kiến thức, giúp trẻ chủ động hơn trước tình huống thực tế. Thành tích học tập vẫn quan trọng, nhưng không nên là thước đo duy nhất của sự trưởng thành. Một đứa trẻ biết hợp tác, giải quyết vấn đề và chịu trách nhiệm đang được chuẩn bị cho cuộc sống, chứ không chỉ cho bài kiểm tra.
Thái độ tích cực được hình thành qua cách người lớn sống và lắng nghe
Thái độ sống tích cực không có nghĩa là trẻ luôn vui vẻ hay phải che giấu cảm xúc khó chịu. Đó là khả năng nhận diện điều mình đang trải qua, tìm cách ứng phó và tiếp tục học hỏi. Năng lực này được nuôi dưỡng bền bỉ, phù hợp từng độ tuổi, qua cách người lớn cư xử với trẻ và với nhau.
Tại chương trình Talkshow Pathway Share & Care ngày 24/10, thầy Trịnh Thành Thịnh, Tổng Giám đốc Hệ thống Pathway School, và ông Phạm Sơn Tùng, đại diện góc nhìn phụ huynh, cùng trao đổi về nuôi dưỡng thái độ sống và rèn kỹ năng cho trẻ. Chương trình được tổ chức nhằm hỗ trợ gia đình cân bằng công việc, cuộc sống và thời gian đồng hành cùng con. Đây là nhu cầu thiết thực: giáo dục gia đình không chỉ là đặt kỳ vọng, mà còn đòi hỏi cha mẹ nhìn lại cách sống và khả năng làm gương. Trẻ học thái độ qua những gì người lớn làm, không chỉ qua lời khuyên.
Khi trẻ nóng giận, người lớn nên bình tĩnh tìm hiểu nguyên nhân thay vì vội phán xét. Một câu hỏi như “Điều gì khiến con không vui?” có thể giúp trẻ diễn đạt cảm xúc và giúp cha mẹ hiểu góc nhìn của con. Nếu xung đột đang căng thẳng, tạm dừng trò chuyện để cả hai phía bình tâm rồi tiếp tục là lựa chọn tốt hơn. Thấu hiểu không đồng nghĩa với bỏ qua mọi hành vi: trẻ vẫn cần biết giới hạn và chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình.
Phối hợp nhà trường phải đi từ thống nhất đến thực hành
Phối hợp nhà trường và gia đình có ý nghĩa khi trẻ nhận được hướng dẫn nhất quán ở cả lớp học lẫn ở nhà. Nếu trường khuyến khích tự giải quyết bất đồng nhưng gia đình luôn lập tức can thiệp, trẻ khó có cơ hội rèn năng lực. Ngược lại, khi người lớn cùng thống nhất cách hướng dẫn, khuyến khích và điều chỉnh hành vi, trẻ có thêm điều kiện phát huy thế mạnh, phát triển hài hòa và thích nghi với môi trường học tập, cuộc sống.
Sự thống nhất ấy không đòi hỏi mọi gia đình phải áp dụng một khuôn mẫu. Nhà trường có thể chia sẻ mục tiêu rèn luyện và cách xử lý những tình huống thường gặp; phụ huynh phản hồi điều đang diễn ra ở nhà, cùng trao đổi về tiến bộ hoặc khó khăn của con. Sau đó, hai bên chọn hành động cụ thể để trẻ thực hành: lắng nghe khi bạn nói, tự trình bày nhu cầu, hợp tác trong nhiệm vụ hoặc bình tĩnh xử lý bất đồng. Giáo dục chỉ rời khỏi lý thuyết khi người lớn cùng làm gương, ghi nhận nỗ lực và giúp trẻ sửa sai mà không làm thay.
Nhà trường cũng cần tôn trọng bản sắc gia đình và văn hóa, đồng thời giúp trẻ phát triển năng lực giao tiếp, hợp tác và hội nhập. Các buổi chia sẻ giữa phụ huynh và nhà trường có thể tạo không gian thống nhất cách tiếp cận; ban tổ chức Pathway Share & Care cho biết sẽ tiếp tục triển khai các buổi về giáo dục mầm non, năng lực phổ thông và cảm thụ âm nhạc.
Từ lời khuyên đến thói quen sống
Muốn trẻ ứng phó tốt hơn, người lớn cần biến mục tiêu giáo dục thành những việc nhỏ có thể lặp lại: trò chuyện khi có mâu thuẫn, khuyến khích trẻ tự đề xuất cách giải quyết, thống nhất giới hạn và trao đổi về kết quả. Gia đình và trường học không cần chờ đến khi xảy ra vấn đề lớn mới phối hợp; liên lạc đều đặn giúp phát hiện sớm điều trẻ đang cần.
Kỹ năng sống cho trẻ không thể được trao như một bộ quy tắc có sẵn. Trẻ cần được thực hành, mắc lỗi trong giới hạn an toàn và nhận phản hồi nhất quán từ người lớn. Khi gia đình làm gương, nhà trường tạo cơ hội thực hành và hai bên cùng tôn trọng cảm xúc nhưng vẫn giữ giới hạn, thái độ tích cực sẽ trở thành năng lực đối mặt với khó khăn. Đó mới là đích đến của giáo dục: không chỉ dạy trẻ biết điều gì đúng, mà giúp trẻ đủ khả năng lựa chọn và hành động.
