Dấu mốc mở cửa, chưa phải giấy phép triển khai
Dự án VMS là phương án hợp tác năng lượng tái tạo giữa Việt Nam, Malaysia và Singapore, dự kiến đưa điện gió ngoài khơi cùng điện mặt trời qua biên giới để cung cấp cho Singapore. Đây là ý nghĩa cốt lõi của chấp thuận có điều kiện: dự án đã vượt qua một cửa thẩm định quan trọng, nhưng chưa được bảo đảm rằng điện sẽ sớm chảy tới nơi tiêu thụ. Ngày 26/10/2026, tại Tuần lễ Năng lượng Quốc tế Singapore, Cơ quan Quản lý Thị trường Năng lượng Singapore (EMA) cấp Chấp thuận có điều kiện cho Sembcorp Utilities, đơn vị dự kiến phụ trách nhập khẩu điện, với công suất tối đa 1,3 GW. Đây là tín hiệu chính sách đáng kể cho phương án nhập khẩu điện Singapore, song không đồng nghĩa các thủ tục đầu tư, xây dựng và xuất khẩu đã hoàn tất.
Sự khác biệt ấy cần được nhấn mạnh để tránh xem phê duyệt như quyết định cuối cùng. Dự án điện Việt Nam có quy mô lớn, đi qua nhiều hệ thống điện và đòi hỏi phối hợp pháp lý, kỹ thuật lẫn thương mại. Trong bối cảnh ASEAN thúc đẩy kết nối lưới, đa dạng hóa nguồn cung và giảm phát thải, chấp thuận của EMA tạo nền tảng cho các bên tiếp tục làm việc; giá trị thực tế của nó sẽ phụ thuộc vào việc biến nền tảng đó thành các thỏa thuận và hạ tầng có thể vận hành.
Ba nước, ba mắt xích trong tuyến điện
Theo phương án đang được nghiên cứu, Việt Nam là nơi phát triển khoảng 2 GW điện gió ngoài khơi tại vùng biển phía Nam. Điện dự kiến đi qua tuyến cáp ngầm cao áp dưới biển dài gần 800 km tới Malaysia; tại đây, một phần sản lượng phục vụ nhu cầu trong nước, phần còn lại được kết hợp với điện mặt trời để xuất khẩu khoảng 1,3 GW điện tái tạo sang Singapore. Cấu trúc này cho thấy Malaysia không chỉ là điểm trung chuyển: nước này vừa nằm trên tuyến truyền tải, vừa sử dụng một phần điện và tham gia phối hợp nguồn năng lượng trước khi xuất khẩu.
Singapore là thị trường nhập khẩu dự kiến, còn Sembcorp Utilities được chỉ định làm đơn vị phụ trách nhập khẩu trong phạm vi chấp thuận có điều kiện. Tại Việt Nam, Petrovietnam tham gia dự án thông qua PTSC cùng các đối tác quốc tế; Chính phủ đã cấp cho PTSC hai giấy phép khảo sát phục vụ nghiên cứu, phát triển điện gió ngoài khơi. Như vậy, xuất khẩu điện sạch không chỉ là câu chuyện xây nguồn điện: cả ba nước phải cùng xử lý đường dây xuyên biên giới, cơ chế mua bán và cách vận hành hệ thống.
Việc cần làm trước khi điện có thể được giao
Sau dấu mốc của EMA, liên danh cần tiếp tục hoàn thiện nghiên cứu kỹ thuật, phương án thương mại và các thủ tục phê duyệt cần thiết tại Việt Nam, Malaysia và Singapore. Đây là danh sách công việc đã được xác nhận, không phải lịch trình bảo đảm tiến độ. Một dự án quy mô này còn phải làm rõ các thỏa thuận mua bán điện dài hạn, cách phân bổ chi phí truyền tải và tính khả thi tài chính—những yếu tố được nêu là ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hiện thực hóa dự án.
Mốc cung cấp điện hiện được dự kiến từ năm 2035, với thời gian cung cấp khoảng 30 năm. Khoảng cách giữa phê duyệt ban đầu và mốc đó cho thấy phần khó nhất vẫn ở phía trước: biến đề án thành kế hoạch có thể cấp vốn, xây dựng và vận hành đồng bộ. Vì thế, thước đo tiến triển tiếp theo không nên chỉ là thêm tuyên bố ủng hộ, mà là việc các bên hoàn tất nghiên cứu, chốt cơ chế thương mại và xử lý phê duyệt ở từng quốc gia.
Cơ hội cho điện tái tạo Singapore và lưới điện ASEAN
Nếu được triển khai, VMS có thể mở thêm đầu ra cho tiềm năng điện gió ngoài khơi Việt Nam, đồng thời đưa điện tái tạo Singapore vào một mô hình cung ứng xuyên biên giới. Dự án cũng phù hợp với định hướng kết nối hạ tầng điện lực khu vực thông qua Sáng kiến Lưới điện ASEAN. Nhưng tham vọng xuất khẩu 1,3 GW chỉ đáng tin khi đi cùng cơ chế trao đổi điện và vận hành đủ rõ ràng giữa ba hệ thống; công suất mục tiêu tự nó chưa chứng minh khả năng giao điện.
Kết luận cần rạch ròi: EMA đã tạo một bước tiến quan trọng cho dự án VMS, nhưng chưa bật đèn xanh cho toàn bộ quá trình đầu tư và xây dựng. Việt Nam cần phát triển nguồn điện và hoàn thiện nghiên cứu; Malaysia phải tham gia khâu truyền tải, sử dụng và kết hợp nguồn; Singapore cần tiếp tục phối hợp với các bên trong phương án nhập khẩu. Chỉ khi các điều kiện kỹ thuật, thương mại và pháp lý được giải quyết, mục tiêu xuất khẩu điện sạch mới có thể chuyển từ kế hoạch thành nguồn cung thực tế.
