Burnout không chờ đến khi đi làm lâu năm
Burnout là trạng thái kiệt sức do căng thẳng kéo dài trong công việc mà không được xử lý hiệu quả, thường biểu hiện qua cạn năng lượng, giảm động lực và suy giảm hiệu suất. Tình trạng này không còn chỉ gắn với nhân viên văn phòng nhiều năm; burnout ở người trẻ, đặc biệt là Gen Z, đang trở thành mối lo cần được nhìn nhận nghiêm túc. Minh Anh, 22 tuổi ở Hà Nội, vừa thức dậy đã kiểm tra email, ban ngày đi học, tối làm thêm truyền thông, đêm chỉnh sửa CV để tìm cơ hội tốt hơn. Cô kể có ngày ngủ đủ 8 tiếng nhưng vẫn mệt kéo dài, khó tập trung, cáu gắt và chẳng còn vui ngay cả khi hoàn thành việc. Đây không phải câu chuyện về một người “không biết cố gắng”, mà là lời cảnh báo về guồng quay không có thời gian hồi phục. Theo khảo sát Gen Z and Millennial Survey 2026 của Deloitte Global với hơn 22.500 người tại 44 quốc gia, 47% Gen Z cảm thấy burnout và 58% thường xuyên mệt mỏi do sử dụng công nghệ số.
Từ deadline đến cảm giác luôn phải tiến lên
Áp lực học tập công việc không chỉ nằm ở một kỳ thi hay một deadline. Với nhiều người trẻ, việc học, làm thêm, trau dồi kỹ năng và săn cơ hội mới nối tiếp nhau thành lịch trình gần như không có khoảng nghỉ. Điện thoại còn biến thành “văn phòng di động” luôn mở, khiến ranh giới giữa giờ làm và giờ nghỉ ngày càng mờ. Mạng xã hội khuếch đại sức ép ấy. Chỉ vài phút lướt TikTok hay Instagram, người trẻ có thể thấy những hình mẫu dường như thành công sớm ở mọi mặt. So sánh liên tục dễ tạo cảm giác mình chậm hơn, từ đó thúc đẩy một vòng lặp: càng lo tụt lại càng nhận thêm việc, càng ít nghỉ lại càng khó phục hồi. Kỳ vọng phải vừa giỏi, vừa thành công sớm khiến nỗ lực phát triển bản thân có nguy cơ biến thành cuộc chạy đua không có vạch đích. Tại một phòng khám tâm lý - tâm thần ở Việt Nam, số lượt đến khám trong ba tháng được công bố năm 2025 tăng 30% so với cùng kỳ; trong các trường hợp được ghi nhận, 2/3 mắc burnout và 52% thuộc Gen Z.
Nhận ra dấu hiệu, đừng tự kết luận
Dấu hiệu kiệt sức có thể âm thầm: mệt mỏi dai dẳng, mất ngủ hoặc ngủ vẫn không hồi sức, khó tập trung, dễ xúc động, cáu gắt và mất hứng thú với điều từng yêu thích. Một số người còn gặp đau đầu, tim đập nhanh, khó thở hay rối loạn tiêu hóa. Khi những biểu hiện này xuất hiện, điều cần làm không phải là trách mình yếu đuối hay cố ép bản thân chạy nhanh hơn. Dù vậy, ngủ đủ mà vẫn mệt không tự nó xác nhận burnout. Mệt kéo dài có thể liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe thể chất hoặc tinh thần khác; vì thế, không nên tự chẩn đoán chỉ từ một dấu hiệu. Nếu tình trạng kéo dài, ảnh hưởng việc học, công việc hoặc sinh hoạt, hãy trao đổi với chuyên gia y tế hay chuyên viên tâm lý để được đánh giá phù hợp. Nhận diện sớm không phải phóng đại khó khăn, mà là cách tránh để cơ thể và tâm trí phải chịu đựng trong im lặng.
Nghỉ ngơi là một phần của đường dài
Minh Anh chọn tạm dừng công việc một tuần để thư giãn, dành thời gian cho bản thân và hạn chế chú ý đến mạng xã hội từng khiến cô so sánh mình với người khác. Đây là một lựa chọn cá nhân, không phải công thức áp dụng cho tất cả; nhưng nó nhắc rằng nghỉ ngơi không đồng nghĩa với tụt lại phía sau. Người trẻ có thể bắt đầu bằng việc rà soát điều gì thật sự quan trọng, đặt giới hạn cho thời gian làm việc và sử dụng thiết bị, đồng thời giữ những khoảng nghỉ có chất lượng. Không phải mục tiêu nào cũng cần đạt cùng lúc. Nếu đã thử điều chỉnh mà tình trạng kiệt sức vẫn dai dẳng, hoặc các triệu chứng khiến sinh hoạt thường ngày trở nên khó khăn, hãy tìm hỗ trợ từ người đáng tin cậy và chuyên gia phù hợp. Burnout không phải sự lười biếng: đó có thể là phản ứng sau một thời gian dài chịu áp lực mà thiếu cơ hội hồi phục. Với sức khỏe tinh thần Gen Z, xem kiệt sức là chuyện bình thường chỉ khiến vấn đề bị trì hoãn. Nhận ra giới hạn và tìm trợ giúp đúng lúc mới là cách bền vững để tiếp tục học tập, làm việc và sống khỏe.
