Kiệt sức không đợi đến khi đi làm nhiều năm
Burnout là tình trạng kiệt sức do căng thẳng kéo dài trong công việc mà không được xử lý hiệu quả, thường biểu hiện qua cạn năng lượng, mất động lực và suy giảm khả năng làm việc. Vì vậy, burnout ở người trẻ không phải chuyện chỉ xảy ra với nhân viên văn phòng đã trải qua nhiều năm làm nghề.
Minh Anh, 22 tuổi ở Hà Nội, vừa học, vừa làm truyền thông, vừa chỉnh sửa hồ sơ tìm việc. Cô kể rằng có ngày ngủ đủ tám tiếng nhưng vẫn mệt kéo dài, khó tập trung, dễ cáu gắt và không còn vui kể cả khi hoàn thành công việc. Trải nghiệm ấy cho thấy nghỉ một đêm chưa chắc bù lại được áp lực tích tụ qua nhiều tuần.
Khảo sát của Deloitte Global với hơn 22.500 người tại 44 quốc gia ghi nhận 47% Gen Z cảm thấy burnout; 58% thường xuyên mệt mỏi do sử dụng công nghệ số. Những con số này không phải chẩn đoán cho từng cá nhân, nhưng đủ để bác bỏ suy nghĩ rằng người trẻ kiệt sức chỉ vì thiếu cố gắng.
Guồng quay phải luôn tiến lên bào mòn năng lượng
Deadline dồn dập là một phần của vấn đề, nhưng áp lực còn đến từ cảm giác lúc nào cũng phải làm thêm: học thêm kỹ năng, nhận việc ngoài giờ, xây dựng hình ảnh cá nhân và tìm cơ hội tốt hơn. Khi những việc ấy nối nhau không có khoảng hồi phục, ngày nghỉ dễ biến thành thời gian lo lắng về việc chưa làm.
Mạng xã hội khiến sự so sánh trở nên thường trực. Thành tựu của người khác xuất hiện liên tục, còn những khoảng chững lại của chính mình dễ bị xem là thất bại. ThS. tâm lý Nguyễn Hải Uyên nhận định người trẻ lớn lên trong bối cảnh phải vừa giỏi, vừa đẹp, vừa thành công sớm. Đây không phải thước đo lành mạnh để định giá bản thân.
Tại một bệnh viện ở Việt Nam, số người đến khám tại phòng khám tâm lý - tâm thần trong ba tháng gần thời điểm công bố ngày 9/8/2025 tăng 30% so với cùng kỳ; hai phần ba trường hợp được ghi nhận mắc burnout, trong đó 52% thuộc Gen Z. Số liệu này khiến việc xem kiệt sức tinh thần là vấn đề đáng lưu tâm, thay vì một cái mác gắn với người yếu đuối.
Nhận ra dấu hiệu trước khi kiệt sức thành nếp
Một vài ngày uể oải sau giai đoạn bận rộn chưa đủ để kết luận burnout. Đáng chú ý hơn là tình trạng kéo dài, lặp lại hoặc không cải thiện dù đã ngủ và giảm hoạt động. Khó tập trung, mất ngủ, dễ xúc động, cáu gắt và mất hứng thú với điều từng yêu thích là những dấu hiệu cần quan sát.
Kiệt sức tinh thần còn có thể khiến việc bắt đầu nhiệm vụ trở nên nặng nề, dù người đó biết rõ mình cần làm gì. Những quyết định nhỏ như chọn món ăn hay sắp xếp thứ tự công việc cũng có thể mất nhiều sức hơn bình thường. Mất động lực không đồng nghĩa với lười biếng; tự trách thường chỉ làm gánh nặng tâm lý dày thêm.
Hãy nhìn vào ảnh hưởng đối với sinh hoạt: công việc, học tập, quan hệ và khả năng tự chăm sóc có bị xáo trộn không? Nếu mệt mỏi vẫn tiếp diễn sau khi nghỉ đủ và giảm việc, đừng mặc định nguyên nhân chỉ là tâm lý; sức khỏe thể chất cũng có thể liên quan. Khi tình trạng nặng dần hoặc cản trở đời sống hằng ngày, nên trao đổi với chuyên gia.
Nghỉ ngơi cần đi cùng thay đổi và hỗ trợ
Minh Anh chọn tạm dừng công việc một tuần để thư giãn và dành thời gian cho bản thân; cô cũng hạn chế chú ý đến mạng xã hội từng khiến mình liên tục so sánh. Đó là một bước giảm áp lực, không phải công thức chữa khỏi cho tất cả. Nếu guồng việc vẫn nguyên vẹn, trở lại sau kỳ nghỉ có thể đồng nghĩa với quay về đúng nguồn gây kiệt sức.
Nhận diện sớm nên đi cùng những điều chỉnh cụ thể: xem lại việc nào thực sự cần hoàn thành ngay, chia nhiệm vụ lớn thành bước nhỏ, giảm bớt cam kết có thể hoãn và nhờ người khác san sẻ. Đặt giới hạn với công việc và thời gian trực tuyến không phải thiếu tham vọng; đó là cách bảo vệ sức khỏe tinh thần để có thể tiếp tục lâu dài.
Điểm cần nhớ là burnout không phải sự lười biếng, mà có thể là phản ứng sau thời gian dài chịu áp lực mà thiếu cơ hội phục hồi. Hãy coi những dấu hiệu dai dẳng là lời nhắc cần xem lại nhịp sống, thay vì ép bản thân cố thêm. Nghỉ ngơi có giá trị, nhưng khi nghỉ không đủ và sinh hoạt bị ảnh hưởng, tìm hỗ trợ chuyên môn là lựa chọn có trách nhiệm.
