Học khoa học bằng cách tự tay làm
Giáo dục STEM/STEAM là cách tổ chức việc học kết hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học, để trẻ vận dụng kiến thức vào thử nghiệm, sáng tạo và giải quyết vấn đề thực tế. Giá trị lớn nhất của phương pháp này không nằm ở việc trẻ ghi nhớ thêm thuật ngữ, mà ở chỗ các em được đặt câu hỏi, thử ý tưởng và tự tìm cách khắc phục sai sót. Khi công nghệ len vào mọi lĩnh vực, chuẩn bị kỹ năng từ sớm cũng là yêu cầu thực tế, chứ không phải một hoạt động ngoại khóa nhất thời. Bắc Ninh đang chú trọng giáo dục STEM/STEAM tại các cơ sở mầm non và phổ thông, xem đây là một phần của đổi mới dạy học và chuẩn bị nguồn nhân lực cho đô thị thông minh, công nghiệp công nghệ cao. Muốn chương trình STEAM trường học tạo tác động bền vững, thực hành cần trở thành trải nghiệm thường xuyên, không chỉ là ngày hội.
Từ ngày hội đến trải nghiệm trong trường
Một ví dụ cụ thể là Ngày hội Sáng tạo năm 2026 với chủ đề “Sáng tạo trong kỷ nguyên công nghệ”, tổ chức tại Trường THCS Vân Hà số 1 ở thành phố Bắc Ninh, thu hút hơn 400 giáo viên và học sinh. Học sinh được tiếp cận kho học liệu số, chatbot và sản phẩm công nghệ, rồi trực tiếp thực hành STEM, chế tạo và phóng tên lửa nước. Đây là khác biệt quan trọng so với cách dạy chỉ truyền đạt khái niệm: các em có cơ hội nhìn thấy kiến thức hoạt động ra sao và cùng bạn bè thử nghiệm giải pháp. Những hoạt động trực quan như vậy hỗ trợ tư duy logic, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề; đồng thời khuyến khích học sinh mạnh dạn khám phá, đưa kiến thức vào thực tiễn. Giáo dục STEM cho trẻ vì thế có sức thuyết phục nhất khi trẻ được làm, được sai và được thử lại.
Cuộc thi khởi nghiệp mở đường cho ý tưởng giáo dục
Ngày 24/10, Ban Thường vụ Tỉnh đoàn Thanh Hóa tổ chức chung kết cuộc thi dự án khởi nghiệp trong đoàn viên, thanh niên năm 2026, với hơn 500 đoàn viên, thanh niên tham gia. Từ các vòng sơ khảo và bán kết, ban tổ chức chọn 10 dự án vào chung kết; thí sinh phải trình bày ý tưởng và trả lời câu hỏi về tính sáng tạo, khả năng triển khai cùng hiệu quả xã hội. Khung thi này đáng chú ý vì buộc ý tưởng giáo dục phải được xem xét như một giải pháp có thể áp dụng, thay vì chỉ dừng ở lời hứa. Dự án 8-bit Education của Lê Minh Đức, xây dựng hệ sinh thái giáo dục công nghệ và STEM cho trẻ từ 5 đến 18 tuổi, giành giải Nhất. Việc một sáng kiến hướng đến giáo dục công nghệ trẻ em được vinh danh cho thấy nhu cầu học công nghệ có thể trở thành động lực cho các mô hình mới.
Công nghệ cần trở thành thứ trẻ biết làm chủ
8-bit Education tập trung vào robot Lego, lập trình, thiết kế 3D, phát triển ứng dụng, trí tuệ nhân tạo, đồ họa và kỹ năng sử dụng máy tính. Điểm đáng giá là trẻ học qua trải nghiệm, kết hợp lý thuyết với thực hành, thay vì chỉ dùng thiết bị để giải trí; dự án cũng mô tả lộ trình phù hợp với khả năng từng em và hướng dẫn trực tiếp. Tại vòng chung kết, tác giả cho biết đã huy động 1 tỷ đồng để phát triển dự án. Anh cũng kêu gọi tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp hợp tác để hoàn thiện mô hình, mở rộng khả năng tiếp cận người học. Đây là bước tiếp theo cần được theo dõi: một ý tưởng chỉ tạo ảnh hưởng rộng khi có thể đến với nhiều trẻ và duy trì chất lượng hướng dẫn. Cả hoạt động tại Bắc Ninh lẫn mô hình khởi nghiệp ở Thanh Hóa đều gợi cùng một hướng đi: biến sự tò mò thành kỹ năng thực hành, sáng tạo và giải quyết vấn đề.
