Ngày hội toàn quốc mang văn hóa đến gần cộng đồng
Ngày Văn hóa Việt Nam là ngày hội thường niên dành cho cộng đồng, tôn vinh di sản và bản sắc dân tộc, đồng thời khuyến khích mỗi người tham gia, sáng tạo và thụ hưởng đời sống văn hóa. Năm 2026 đánh dấu lần đầu ngày hội được tổ chức trên phạm vi cả nước; theo Nghị quyết số 28/2026/QH16, ngày 24/11 hằng năm được chọn làm Ngày Văn hóa Việt Nam. Điểm đáng chú ý không chỉ là quy mô, mà là cách ngày hội đưa văn hóa ra khỏi khuôn khổ sân khấu, đến trường học, thư viện và cộng đồng dân cư.
Đến ngày 5/11, cả nước đã chuẩn bị 406 hoạt động, gồm 282 sự kiện văn hóa, nghệ thuật, 36 sự kiện thể dục, thể thao và 85 chương trình trưng bày, triển lãm; cả 34/34 tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch triển khai. Các hoạt động văn hóa 2026 trải rộng từ truyền thông số, bảo tồn di sản và phát triển văn hóa đọc đến sinh hoạt cộng đồng, quảng bá giá trị văn hóa và nhân rộng mô hình tốt. Quy mô ấy có ý nghĩa khi người dân không chỉ là khán giả mà còn có thể trực tiếp góp mặt.
Ngày hội cũng gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất. Hội nghị diễn ra ngày 24/11/1946, do Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì, đánh dấu một mốc quan trọng trong tư tưởng về vai trò của văn hóa đối với xây dựng và bảo vệ đất nước. Lễ kỷ niệm dự kiến tổ chức tại Nhà hát Hồ Gươm vào sáng 24/11/2026, được truyền hình và phát thanh trực tiếp.
Kinh Bắc kể câu chuyện di sản bằng trải nghiệm
Ở Bắc Ninh, chuỗi hoạt động từ ngày 16 đến 25/11 đặt di sản và nghệ thuật địa phương vào vị trí trung tâm, vừa gìn giữ truyền thống vừa quảng bá bản sắc Kinh Bắc. Cách làm này đáng chú ý vì người tham dự có thể gặp văn hóa qua nhiều hình thức, từ tranh dân gian, sách tư liệu đến trình diễn và trải nghiệm, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều.
Từ ngày 18 đến 25/11, tranh dân gian Đông Hồ được trưng bày, quảng bá; đây là di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Bảo tàng thành phố đồng thời giới thiệu di sản văn hóa các dân tộc kết hợp hoạt động giáo dục, trải nghiệm. Thư viện Bắc Ninh mở không gian trưng bày sách, báo, tư liệu, địa chí và ấn phẩm về lịch sử, văn hóa, con người địa phương trong các ngày 21–25/11.
Âm nhạc truyền thống tạo thêm sức hút cho lịch trình: Liên hoan các làng Quan họ gốc diễn ra từ ngày 16 đến 18/11, còn chương trình nghệ thuật tổng hợp tối 23/11 dự kiến kết hợp Dân ca Quan họ, chèo, chầu văn, hát Then – đàn Tính với violin, guitar và trình diễn trang phục các dân tộc. Sự giao thoa ấy giúp di sản tiếp cận nhiều thế hệ mà không làm mờ gốc rễ. Đây cũng là dịp để người dân, nhất là người trẻ, tìm hiểu và góp phần bảo tồn văn hóa Kinh Bắc.
Từ sân trường đến không gian văn hóa số
Học viện Tài chính cho thấy ngày hội có thể bắt đầu từ những thói quen thường ngày. Các hoạt động hướng tới văn hóa đọc, văn nghệ, tình nguyện, nếp sống xanh, văn hóa nhà giáo và văn hóa công sở; trọng tâm là tôn vinh di sản, bản sắc vùng miền, mô hình sáng tạo và gương người tốt, việc tốt. Đây là hướng tiếp cận thiết thực: văn hóa không chỉ nằm trong sự kiện lớn mà còn hình thành qua cách học, làm việc và ứng xử.
Ngày sách sinh viên năm 2026 tại Học viện kết hợp phát động cuộc thi Đại sứ văn hóa đọc, tọa đàm về văn hóa đọc trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo, tặng sách cho lưu học sinh Lào cùng sinh viên khó khăn, đồng thời quyên góp sách cho chương trình Mùa hè xanh. Cuộc thi nhận 58 bài dự thi sau ba tháng triển khai; phong trào ba tuần đọc sách cùng câu lạc bộ sách được phát động tiếp sau lễ trao giải. Những việc làm cụ thể này nối tri thức với tinh thần sẻ chia.
Ở cấp quốc gia, bản đồ số Văn hóa Việt Nam được giới thiệu để người dân và du khách tra cứu hoạt động, điểm đến văn hóa; chương trình cộng đồng “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” khuyến khích chia sẻ hoặc sáng tạo âm nhạc gắn với đời sống. Tuần phim chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam cũng dự kiến đưa tác phẩm đến rạp và các địa bàn chưa có rạp chiếu. Khi các kênh số, hoạt động học đường và trải nghiệm địa phương cùng hiện diện, ngày hội có cơ hội tạo kết nối lâu dài chứ không chỉ dừng ở một ngày.
Giá trị của ngày hội nằm ở sự tiếp nối
Lần tổ chức toàn quốc đầu tiên đặt ra một kỳ vọng hợp lý: biến sự quan tâm đến văn hóa thành việc làm có thể tiếp tục sau ngày 24/11. Từ tranh Đông Hồ và Quan họ ở Bắc Ninh đến văn hóa đọc, tình nguyện và nếp sống xanh trong trường học, các chương trình cho thấy bản sắc được gìn giữ tốt hơn khi cộng đồng có cơ hội trực tiếp tham gia.
Việc Bộ Tài chính ban hành kế hoạch tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam giai đoạn 2026–2030 cũng cho thấy đây không chỉ là một đợt hưởng ứng đơn lẻ. Sức sống của ngày hội sẽ được đo bằng những kết nối còn lại: người trẻ tiếp tục đọc và tìm hiểu di sản, địa phương duy trì không gian trải nghiệm, còn cơ quan và trường học nuôi dưỡng môi trường văn minh. Đó là lý do Ngày Văn hóa Việt Nam đáng được nhìn nhận như một khởi đầu chung, không chỉ là lịch hoạt động.
