Mạng lưới đường bộ còn nhiều điểm nghẽn
Giao thông nông thôn là mạng lưới đường kết nối khu dân cư với vùng sản xuất, dịch vụ và thị trường, giúp người dân đi lại, đưa vật tư vào đồng ruộng và vận chuyển nông sản ra nơi tiêu thụ. Ở Lào Cai, hoàn thiện mạng lưới ấy không thể chỉ dựa vào chiều dài đường xây mới; địa hình miền núi rộng, chia cắt khiến thi công tốn kém, trong khi các tuyến đất và cấp phối dễ bị ảnh hưởng khi mưa lũ.
Toàn tỉnh có hơn 15.000 km đường giao thông nông thôn, nhưng tỷ lệ cứng hóa mới khoảng 73%, còn gần 4.000 km đường đất và đường cấp phối cần đầu tư, nâng cấp. Đường hẹp cản trở xe tiếp cận vùng nguyên liệu; một điểm sạt lở hay ngầm tràn hư hỏng có thể làm gián đoạn cả việc đi học, khám chữa bệnh lẫn lưu thông hàng hóa. Bởi vậy, đường nông thôn Lào Cai cần được đánh giá bằng khả năng giữ thông suốt và nối được nơi sản xuất với thị trường, không chỉ bằng số kilômét hoàn thành.
Đầu tư công cần đi cùng sự đồng thuận
Trong bối cảnh ngân sách phải chia cho nhiều nhiệm vụ, trông chờ hoàn toàn vào vốn đầu tư công sẽ khiến việc cải thiện đường sá kéo dài. Lào Cai chọn cách kết hợp hỗ trợ của Nhà nước với đóng góp tự nguyện của người dân bằng đất đai, ngày công, vật liệu và kinh phí theo khả năng; công khai, minh bạch là điều kiện để sự chung sức không biến thành gánh nặng áp đặt.
Quy mô đóng góp cho thấy người dân đang là một phần đáng kể của nguồn lực: giai đoạn 2021–2025, họ góp khoảng 1.380 tỷ đồng cho giao thông nông thôn. Trong đợt triển khai đầu tiên theo nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh, các địa phương khởi công hơn 200 công trình, dài khoảng 262 km, với kinh phí tỉnh hỗ trợ khoảng 374,3 tỷ đồng. Năm 2026, các địa phương đăng ký 651 công trình, tổng chiều dài 736 km. Những con số này cho thấy cơ chế phối hợp có thể đẩy nhanh tiến độ, nhưng chỉ bền vững khi người dân được tham gia lựa chọn công trình và nhìn thấy lợi ích thiết thực.
Hiến đất mở đường, chấp nhận thiệt trước mắt
Sự đồng thuận thể hiện rõ nhất ở những phần đất và tài sản người dân sẵn lòng nhường cho công trình. Tại xã Việt Hồng, gần 70 hộ hiến đất mở tuyến đường dài 3,8 km; có gia đình chặt bỏ hơn 400 cây quế đang cho thu hoạch để nhường mặt bằng. Ở xã Xuân Quang, hơn 500 hộ hiến khoảng 85.000 m² đất làm đường. Đây không phải đóng góp vô hình: mỗi hộ đều chấp nhận mất một phần lợi ích hiện tại để đổi lấy khả năng đi lại và làm ăn tốt hơn trong tương lai.
Cách làm này chỉ đáng khuyến khích khi thực sự tự nguyện, có thông tin rõ ràng và công trình phục vụ nhu cầu chung. Hiến đất làm đường không nên trở thành thước đo lòng tốt hay điều kiện để người dân được hưởng hạ tầng. Chính quyền cơ sở cần giải thích hướng tuyến, quyền lợi và tác động đến từng hộ, đồng thời tổ chức thi công đúng cam kết. Nếu thiếu những bảo đảm ấy, sức dân dễ bị xem như nguồn lực miễn phí thay vì sự hợp tác có chủ đích.
Ưu tiên kết nối vùng sản xuất để đường phát huy giá trị
Với thế mạnh về quế, chè, cây ăn quả và du lịch cộng đồng, Lào Cai cần đặt kết nối vùng sản xuất ở trung tâm quyết định đầu tư. Đường thuận lợi giúp đưa máy móc, vật tư đến nơi canh tác, chuyển nông sản tới điểm thu mua, nối cơ sở chế biến và đưa khách du lịch tới cộng đồng. Khi xe vận tải tiếp cận được vùng nguyên liệu, người dân giảm bớt trở ngại đi lại và có thêm cơ hội đưa sản phẩm ra thị trường; đó mới là lợi ích kinh tế cụ thể của mỗi tuyến đường.
Định hướng đến năm 2030 là kiên cố hóa ít nhất 2.500 km đường giao thông nông thôn, nâng tỷ lệ nhựa hóa, bê tông hóa tại các xã vượt 80%, nâng cấp ít nhất 350 km đường xã và liên xã, đồng thời xây dựng ít nhất 100 cầu thay cầu treo, cầu tạm, ngầm tràn. Bước tiếp theo phải là cụ thể hóa mục tiêu bằng kế hoạch đầu tư trung hạn, kế hoạch hằng năm và danh mục ưu tiên theo từng địa bàn. Lào Cai nên chọn tuyến theo mức độ tháo gỡ cô lập và khả năng phục vụ sản xuất; khi đó, phối hợp giữa Nhà nước và người dân mới biến công trình thành sinh kế bền hơn.
