Kết nối nghiệp vụ để hàng hóa bớt chờ ở cửa khẩu
Hợp tác hải quan là sự phối hợp giữa cơ quan quản lý hai nước nhằm vừa tạo thuận lợi cho hàng hóa qua biên giới, vừa kiểm soát rủi ro và bảo vệ an ninh chuỗi cung ứng. Với thương mại Việt Nam–Campuchia, đây không phải việc phụ trợ: chất lượng kết nối nghiệp vụ có thể quyết định hàng đi đúng thủ tục hay bị chậm vì vướng mắc chưa được xử lý kịp thời.
Từ ngày 27 đến 29/10/2026, tại Phnom Penh, đoàn cấp cao Hải quan Việt Nam do Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ dẫn đầu dự Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan Việt Nam–Campuchia, do ông Kun Nhem, Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan và Thuế gián thu Campuchia, chủ trì. Hai bên thống nhất kế hoạch hợp tác giai đoạn 2027–2028 và nhấn mạnh phối hợp quản lý, tạo thuận lợi cho thương mại biên giới lẫn hàng quá cảnh.
Hội nghị cấp cao được tổ chức luân phiên hai năm một lần. Việc hai bên dành diễn đàn riêng để rà soát hợp tác cho thấy kết nối giữa các cơ quan hải quan là ưu tiên song phương, chứ không chỉ là xử lý sự vụ tại từng cửa khẩu.
Chia sẻ dữ liệu để kiểm soát đúng trọng điểm
Điểm có ý nghĩa thực tế nhất trong kế hoạch mới là trao đổi thông tin gắn với đánh giá rủi ro. Hai bên chú trọng chia sẻ dữ liệu phục vụ nhận diện nguy cơ đối với hàng xuất khẩu, nhập khẩu, hàng quá cảnh và phương tiện vận tải quá cảnh. Nếu thông tin nghiệp vụ đến đúng lúc và đủ chính xác, lực lượng chức năng có cơ sở tập trung kiểm tra vào lô hàng đáng ngờ, thay vì tạo thêm chậm trễ cho hoạt động tuân thủ.
Hợp tác điều tra chống buôn lậu tiếp tục là nội dung xuyên suốt, triển khai theo bản ghi nhớ giữa Bộ Tài chính Việt Nam và Bộ Kinh tế và Tài chính Campuchia. Phạm vi trao đổi gồm vận chuyển trái phép, gian lận thương mại, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, cùng thông tin về ma túy, rửa tiền, khủng bố và buôn bán bất hợp pháp các loài thuộc Công ước CITES.
Kiểm soát hàng quá cảnh chặt hơn không đồng nghĩa với dựng thêm rào cản cho mọi lô hàng. Mục tiêu hợp lý là phát hiện sớm rủi ro, phối hợp xử lý theo pháp luật mỗi nước và giữ dòng hàng hợp lệ lưu thông.
Chống buôn lậu nhưng không để ùn tắc
Một cơ chế kiểm soát chỉ có giá trị nếu vừa ngăn được vi phạm vừa không biến cửa khẩu thành điểm nghẽn. Hai bên đã thống nhất giờ làm việc tại cửa khẩu từ 6 giờ đến 18 giờ, kể cả ngày lễ và ngày nghỉ, nhằm giải quyết vướng mắc kịp thời, tránh hàng hóa và phương tiện tồn đọng. Với doanh nghiệp vận tải, nhà xuất nhập khẩu và người dân giao thương qua biên giới, phối hợp hành chính tốt có thể giúp giảm thời gian chờ và giữ lịch trình ổn định hơn.
Năm 2026, Hội nghị Hải quan Biên giới lần thứ 7 diễn ra từ ngày 15 đến 17/9 tại Xiêm Riệp, tiếp nối cơ chế phối hợp được duy trì từ năm 2025; hai bên rà soát kết quả, trao đổi kinh nghiệm và tháo gỡ vướng mắc trong thực thi pháp luật. Tại đây, họ thống nhất lấy chia sẻ thông tin làm nòng cốt, tăng kiểm soát hàng quá cảnh và phối hợp xử lý hàng xuất nhập khẩu theo quy định của mỗi nước.
Đó là hướng đi đáng ủng hộ: chống buôn lậu không nên được đo chỉ bằng số vụ phát hiện, mà còn bằng khả năng giữ hoạt động hợp pháp thông suốt. Hội nghị biên giới lần thứ 8 dự kiến tổ chức tại Việt Nam vào năm 2027, tạo cơ hội để kiểm tra xem cam kết cấp cao đã chuyển thành phối hợp hiệu quả tại cửa khẩu hay chưa.
Kế hoạch chỉ thành công khi doanh nghiệp cảm nhận được
Hội nghị tại Phnom Penh đặt ra định hướng đúng: kết nối cơ quan, chia sẻ thông tin, đánh giá rủi ro và phối hợp chống vi phạm phải phục vụ cùng lúc hai mục tiêu—an toàn chuỗi cung ứng và lưu thông thương mại. Lãnh đạo hai bên đã giao các đơn vị liên quan triển khai đồng bộ, hiệu quả kế hoạch 2027–2028, hướng tới các sáng kiến hợp tác khu vực.
Thước đo cuối cùng không nằm ở số cuộc họp, mà ở việc thủ tục có rõ hơn, thông tin cửa khẩu có được cập nhật kịp thời và hàng hợp lệ có ít bị ách tắc hay không. Nếu phối hợp nghiệp vụ thực sự đi vào hoạt động thường ngày, doanh nghiệp sẽ có môi trường dự đoán được hơn, còn lực lượng hải quan có thể tập trung nguồn lực vào rủi ro thực chất.
Kế hoạch hợp tác hải quan 2027–2028 vì thế có tiềm năng làm thương mại biên giới thông suốt hơn, nhưng kết quả phụ thuộc vào khâu thực hiện. Chia sẻ dữ liệu tốt và xử lý nhanh vướng mắc sẽ giúp chống buôn lậu mà không đánh đổi dòng chảy hàng hóa—đó mới là lợi ích người dân và doanh nghiệp có thể nhìn thấy.
