Kế hoạch mới gắn kiểm soát với lưu thông hàng hóa
Hợp tác hải quan Việt Nam–Lào là cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan hai nước nhằm chia sẻ thông tin, ngăn vi phạm xuyên biên giới và hỗ trợ hàng hóa lưu thông thuận lợi. Tại Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan Việt Nam–Lào năm 2026, hai bên đánh giá kết quả kế hoạch năm 2026, trao đổi nhiệm vụ trước mắt và thống nhất định hướng hợp tác cho năm 2027. Đây là lựa chọn đúng hướng: biên giới chỉ được quản lý hiệu quả khi kiểm soát rủi ro và tạo thuận lợi thương mại được triển khai song hành, thay vì xem nhẹ một trong hai mục tiêu. Hội nghị diễn ra tại Lào từ ngày 25 đến 27/10/2026; đoàn Việt Nam do Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ dẫn đầu, còn hội nghị do Cục trưởng Cục Hải quan Lào Phoukhaokham Vannavongxay chủ trì.
Thỏa thuận không dừng ở tuyên bố chung. Kết thúc hội nghị, lãnh đạo hai cơ quan ký Biên bản làm việc, tạo cơ sở triển khai các nội dung hợp tác trong năm 2027. Điều đáng chú ý là kế hoạch xuất phát từ kết quả đã có và yêu cầu thực tiễn, nên hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc các đầu mối biến cam kết thành quy trình phối hợp thường xuyên. Với thương mại Việt Lào, sự liền mạch giữa quản lý và thông quan có ý nghĩa thiết thực: thông tin đến đúng đơn vị, đúng lúc có thể giúp xử lý vụ việc mà không làm gián đoạn hoạt động hợp pháp.
Chia sẻ thông tin là tuyến đầu chống buôn lậu
Trọng tâm an ninh của kế hoạch là duy trì trao đổi thông tin phục vụ điều tra, phát hiện và xử lý vi phạm hải quan. Hai bên thống nhất tiếp tục xác minh, cung cấp thông tin theo yêu cầu, đặc biệt với các vụ việc liên quan đến ma túy và tiền chất; đồng thời tiếp tục thực hiện các bản ghi nhớ về trao đổi số liệu thống kê và thông tin điều tra chống buôn lậu. Đây là nền tảng thiết thực cho chống buôn lậu biên giới: hàng hóa và hành vi vi phạm có thể vượt qua địa giới hành chính nhanh hơn khả năng xử lý nếu các đơn vị không kết nối thông tin kịp thời. Kế hoạch cũng hướng tới cập nhật đầu mối liên hệ tại các chi cục khu vực và đơn vị cửa khẩu, giúp việc phối hợp không bị chậm vì thiếu người nhận, thiếu kênh liên lạc.
Ý nghĩa đối với người dân và doanh nghiệp không chỉ nằm ở việc ngăn hàng cấm. Trao đổi kịp thời về dấu hiệu vi phạm giúp cơ quan chức năng phát hiện, ngăn vận chuyển trái phép, đồng thời thực hiện nhiệm vụ quản lý hiệu quả hơn. Khi tín hiệu rủi ro được chia sẻ sớm, lực lượng hải quan có cơ sở tập trung kiểm tra vào những trường hợp đáng ngờ thay vì gây thêm trở ngại cho mọi lô hàng. Tuy vậy, cam kết chỉ tạo khác biệt nếu dữ liệu được chuyển nhanh, có đầu mối chịu trách nhiệm và được xử lý theo yêu cầu cụ thể; đó là phép thử thực tế của kế hoạch mới.
Nâng năng lực nghiệp vụ để tạo thuận lợi bền vững
Hợp tác năm 2027 không chỉ tập trung vào kiểm soát. Hai bên đặt mục tiêu tăng cường trao đổi thông tin để vừa phối hợp quản lý, vừa tạo thuận lợi thương mại qua biên giới; đồng thời tiếp tục phối hợp giữa các cơ quan hải quan tại những tỉnh có chung đường biên theo cơ chế khu vực đã thống nhất. Hướng đi này có lý: quy trình thông suốt cần năng lực nghiệp vụ tương xứng ở cả hai phía. Trong năm 2026, các hoạt động đã gồm trao đổi kinh nghiệm về tổ chức bộ máy, hội nghị song phương về chống buôn lậu và đào tạo cho Hải quan Lào về phân loại, trị giá, xuất xứ hàng hóa. Trao đổi nghiệp vụ kiểm tra sau thông quan dự kiến diễn ra từ ngày 16 đến 20/11/2026.
Hai bên đã thống nhất triển khai bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2027, trên cơ sở kết quả hợp tác và yêu cầu thực tiễn. Ngoài trao đổi thông tin và thực hiện kế hoạch, chương trình còn duy trì các bản ghi nhớ về số liệu thống kê, điều tra chống buôn lậu và thúc đẩy phối hợp giữa đơn vị địa phương. Việc hỗ trợ nghiệp vụ, cùng giao lưu và kết nghĩa giữa Hải quan Hà Nội với Hải quan Viêng Chăn, cũng góp phần củng cố hợp tác ở cấp cơ sở. Thước đo nên là khả năng phối hợp nhanh hơn, xử lý vi phạm chính xác hơn và giảm trở ngại không cần thiết cho hàng hóa hợp pháp. Nếu biến biên bản thành việc làm đều đặn, kế hoạch có thể giúp an ninh biên giới và thương mại Việt Lào cùng được hưởng lợi.
