Từ kết nối đến năng lực tự cường
Hợp tác Mekong - Lan Thương là khuôn khổ gồm sáu quốc gia ven sông Mekong - Lan Thương, nhằm thúc đẩy phối hợp khu vực về phát triển, an ninh và những vấn đề chung ảnh hưởng trực tiếp đến người dân. Ngày 4/11/2026, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung dẫn đầu đoàn Việt Nam dự và phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Hợp tác Mekong - Lan Thương lần thứ 11 ở Bắc Kinh, Trung Quốc. Thông điệp của Việt Nam đi xa hơn việc duy trì đối thoại: khu vực cần biến hợp tác thành năng lực kết nối và ứng phó có thể nhìn thấy trong đời sống. Đây là hướng đi đáng chú ý khi các nước cùng chia sẻ dòng sông, nhưng cũng đối mặt với những rủi ro và cơ hội phát triển đan xen. Với Việt Nam Mekong, tăng liên kết không phải khẩu hiệu ngoại giao; đó là điều kiện để lợi ích hợp tác lan tới cộng đồng.
MLC được thành lập năm 2015, quy tụ Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc và Việt Nam. Quy mô sáu nước khiến cơ chế này có ý nghĩa thực tế: các vấn đề về dòng chảy, thiên tai, môi trường, giao thương và an ninh không dừng ở biên giới quốc gia. Vì vậy, đề xuất xây dựng một khu vực tự cường, đổi mới cần được hiểu như lời kêu gọi phối hợp sâu hơn, thay vì chỉ mở rộng danh mục hoạt động. Kết nối Mekong chỉ có giá trị khi giúp các nước bổ trợ lẫn nhau, chia sẻ thông tin kịp thời và chuyển cam kết thành kết quả cụ thể.
Đưa kết quả hợp tác thành lợi ích thiết thực
Tại hội nghị, các bộ trưởng ghi nhận tiến triển kể từ kỳ họp lần thứ 10 vào tháng 8/2025, nhất là việc triển khai Kế hoạch hành động MLC giai đoạn 2023–2027. Kết quả được phản ánh qua tăng trưởng thương mại và các dự án sử dụng Quỹ đặc biệt MLC. Nhưng đánh giá tích cực không nên là điểm kết thúc. Thước đo thuyết phục hơn là những dự án có tạo ra cơ hội phát triển, tăng khả năng thích ứng và cải thiện đời sống hay không. Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh cần chuyển tiềm năng và thành quả hợp tác thành động lực phát triển thực chất, có sức lan tỏa. Đây là yêu cầu đúng lúc: khu vực không thiếu sáng kiến, nhưng cần bảo đảm chúng kết nối với nhu cầu cụ thể của các nước thành viên.
Hợp tác hiện đã bao gồm chia sẻ thông tin thủy văn, ứng phó lũ lụt và hạn hán, bảo vệ môi trường, thực thi pháp luật, chống tội phạm xuyên quốc gia, văn hóa, giáo dục và giao lưu nhân dân. Những lĩnh vực này cho thấy hợp tác Mekong Lan Thương không chỉ nằm ở thương mại hay hạ tầng. Thông tin thủy văn tốt hơn có thể hỗ trợ chuẩn bị trước thiên tai; phối hợp chống tội phạm góp phần bảo vệ an toàn cộng đồng; còn giáo dục và giao lưu giúp quan hệ khu vực có nền tảng xã hội bền hơn. Các bộ trưởng nhất trí hướng hợp tác tới bảo đảm an ninh, phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân. Đặt con người ở trung tâm vì thế là tiêu chuẩn để kiểm chứng hiệu quả, chứ không chỉ là thông điệp mang tính biểu tượng.
Kết nối rộng hơn, phối hợp chặt hơn
Lê Hoài Trung đề xuất tập trung xây dựng khu vực Mekong - Lan Thương tự cường, đổi mới; tăng cường kết nối khu vực; phối hợp MLC với các cơ chế khu vực và những khuôn khổ hợp tác Mekong khác; đồng thời đẩy mạnh ứng phó các thách thức an ninh phi truyền thống và lấy con người làm trung tâm. Điểm đáng giá trong gói đề xuất là cách ghép kết nối với phối hợp: mở rộng liên kết mà thiếu cơ chế làm việc ăn khớp có thể tạo thêm chồng chéo, còn ứng phó thách thức mà thiếu chia sẻ thông tin sẽ khó đạt hiệu quả. Bởi vậy, Việt Nam không chỉ kêu gọi thêm hoạt động, mà hướng tới một mạng lưới hợp tác có khả năng bổ trợ lẫn nhau.
Bối cảnh khiến lựa chọn này trở nên cấp thiết. Theo phát biểu của Bộ trưởng, dù tình hình thế giới và khu vực có nhiều thách thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng đang mở ra không gian phát triển mới. Cơ hội ấy không tự động đem lại lợi ích đồng đều. Các nước cần kết nối tốt hơn để phát huy lợi thế bổ trợ, nâng năng lực thích ứng và tránh để những thay đổi lớn chỉ tạo lợi thế cho một số mắt xích. Hội nghị Mekong Lan Thương vì thế là dịp để thống nhất định hướng; phần quyết định sẽ nằm ở việc biến định hướng thành phối hợp thường xuyên và kết quả có thể kiểm chứng.
Kết luận: cam kết cần được đo bằng tác động
Các bộ trưởng đã nhất trí về những ưu tiên hợp tác thời gian tới, hướng tới an ninh, phát triển kinh tế và cải thiện đời sống. Bước tiếp theo mà đề xuất của Việt Nam đặt ra là làm cho các cơ chế khu vực phối hợp hiệu quả hơn, đồng thời bảo đảm những chương trình chung phản hồi được các rủi ro phi truyền thống và nhu cầu của người dân. Điều đó đòi hỏi các thành viên duy trì chia sẻ thông tin, theo sát kế hoạch hành động 2023–2027 và đánh giá dự án bằng kết quả thực tế, không chỉ bằng số lượng cam kết.
Thông điệp chính của Việt Nam là kết nối phải đi cùng sức chống chịu và lợi ích bao trùm. Nếu được triển khai nhất quán, hợp tác Mekong - Lan Thương có thể giúp sáu nước biến lợi thế địa lý và quan hệ bổ trợ thành động lực phát triển chung. Nếu thiếu phối hợp giữa các cơ chế hoặc thiếu sự quan tâm đến người dân, những đề xuất đúng hướng sẽ khó tạo khác biệt. Vì vậy, thành công của hợp tác khu vực nên được đánh giá bằng khả năng cùng ứng phó thách thức và cải thiện đời sống, chứ không chỉ bằng những tuyên bố tại hội nghị.
