Từ đối thoại đến năng lực chung
Hợp tác Mekong-Lan Thương là khuôn khổ gồm sáu quốc gia ven sông Mekong-Lan Thương, hướng tới phối hợp phát triển, an ninh và cải thiện đời sống người dân trong toàn lưu vực. Việt Nam muốn khuôn khổ này chuyển từ những cam kết riêng lẻ thành năng lực chung: tự cường hơn, đổi mới hơn và kết nối sâu hơn. Ngày 4/11, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung dẫn đầu đoàn Việt Nam dự và phát biểu tại hội nghị MLC lần thứ 11 ở Bắc Kinh, theo lời mời của Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị. Thông điệp của Việt Nam không dừng ở việc ghi nhận thành quả hợp tác; trọng tâm là biến tiềm năng thành động lực phát triển có sức lan tỏa và đem lại lợi ích thiết thực. Đó là tiêu chuẩn đúng để đánh giá một cơ chế khu vực: không phải số cuộc họp, mà là mức độ cải thiện an ninh, sinh kế và cơ hội của người dân.
Cơ hội mới đòi hỏi sức chống chịu
Lời kêu gọi của Việt Nam xuất hiện khi khu vực vừa đối mặt với nhiều thách thức, vừa có thêm dư địa phát triển. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng đang mở ra không gian mới; nhưng cơ hội chỉ thành kết quả nếu các nước có thể thích ứng, bổ trợ lẫn nhau và kết nối hiệu quả. Tại hội nghị, các bộ trưởng đánh giá tích cực việc triển khai Kế hoạch hành động MLC giai đoạn 2023-2027, ghi nhận tăng trưởng thương mại và các dự án sử dụng Quỹ đặc biệt MLC. Hợp tác cũng tiến triển trong chia sẻ thông tin thủy văn, ứng phó lũ lụt và hạn hán, bảo vệ môi trường, thực thi pháp luật, văn hóa, giáo dục và giao lưu nhân dân. Những lĩnh vực ấy cho thấy kết nối khu vực Mekong không thể chỉ được hiểu là hạ tầng: dòng thông tin, khả năng phối hợp khi có thiên tai và liên hệ giữa cộng đồng cũng quan trọng không kém.
Phối hợp các cơ chế để tránh phân mảnh
Đề xuất đáng chú ý nhất của Việt Nam là đẩy mạnh phối hợp giữa MLC với các cơ chế khu vực và cơ chế hợp tác Mekong khác. Đây không phải lời kêu gọi thêm một tầng đối thoại. Trái lại, phối hợp tốt có thể giúp các sáng kiến bổ sung cho nhau, giảm trùng lặp và hướng nguồn lực vào những vấn đề chung, từ rủi ro an ninh phi truyền thống đến quản lý nước và môi trường. Hợp tác MLC, thành lập năm 2015 với sáu thành viên là Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc và Việt Nam, đã có những lĩnh vực phối hợp cụ thể. Thách thức tiếp theo là nối các kết quả đó với những khuôn khổ khác và chuyển ưu tiên thành hành động nhất quán. Nếu thiếu sự ăn khớp, các cơ chế dễ tạo ra nhiều kế hoạch nhưng tác động rời rạc; nếu phối hợp được, các nước có thể tăng khả năng ứng phó và đưa lợi ích đến cộng đồng rộng hơn.
Đặt người dân làm thước đo
Việt Nam cũng nhấn mạnh cần đặt con người ở trung tâm và tăng hợp tác ứng phó các thách thức an ninh phi truyền thống. Đây là cách tiếp cận có ý nghĩa thực tế: phối hợp thủy văn hay ứng phó thiên tai chỉ đáng kể khi giúp giảm rủi ro cho các cộng đồng; kết nối kinh tế chỉ bền vững khi tạo cơ hội và nâng chất lượng đời sống. Các bộ trưởng đã nhất trí về những phương hướng, ưu tiên hợp tác trong giai đoạn tới nhằm góp phần bảo đảm an ninh, phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân. Vì vậy, thành công của hội nghị MLC không nên được đo bằng tuyên bố chung, mà bằng việc các ưu tiên được triển khai, liên kết với những cơ chế liên quan và tạo kết quả nhìn thấy được. Kết luận ấy cũng làm rõ thông điệp của Việt Nam: một khu vực tự cường, đổi mới và kết nối chỉ có giá trị khi hợp tác được phối hợp chặt chẽ và phục vụ lợi ích thiết thực của người dân.
