Thước đo không nằm ở thiết bị trong lớp
Giáo dục thời AI là mô hình dạy và học phối hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo với vai trò chủ động của con người, nhằm phát triển năng lực, phẩm chất và khả năng sáng tạo của người học. Vì vậy, lớp học có thêm nền tảng hay công cụ mới chưa đủ để chứng minh giáo dục đã tiến bộ.
Sáng 3/11, tại Hội thảo Giáo dục trực tuyến toàn cầu GMC 2026 do Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Thanh Hoa đồng đăng cai, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nêu rõ tiêu chí cần hướng tới: thành công không được tính bằng số lượng công nghệ đưa vào lớp học, mà bằng sự tiến bộ thực chất của mỗi người học. Đây là cách đặt đúng câu hỏi trong lúc AI và dữ liệu lớn đang thay đổi cách tiếp cận tri thức, giảng dạy và học tập.
Nếu thiết bị và phần mềm trở thành bảng thành tích, trường học có thể đầu tư nhiều mà vẫn không biết học sinh, sinh viên đã học tốt hơn hay chưa. Đánh giá đổi mới phải nhìn vào điều người học có thể làm: lập luận độc lập, phản biện thông tin, sáng tạo và giải quyết vấn đề.
AI nên giải phóng sức học, không thay thế tư duy
Khi AI đảm nhận ngày càng nhiều nhiệm vụ nhận thức, giáo dục không thể dừng ở tranh luận có nên dùng công nghệ hay không. Vấn đề là dùng AI cho mục đích nào và dành thời gian, sự chú ý của con người cho năng lực gì. Phó Thủ tướng cho rằng công nghệ cần hỗ trợ tư duy độc lập, năng lực phản biện, sáng tạo và tinh thần học tập suốt đời; con người vẫn phải định hướng giá trị và kiểm soát công nghệ.
Điều này cần được cảm nhận trong trải nghiệm học tập hằng ngày. AI có thể hỗ trợ sinh viên học theo năng lực, giúp giảng viên xây dựng học liệu và đổi mới cách dạy, đồng thời hỗ trợ nhà nghiên cứu phân tích dữ liệu và tìm hướng nghiên cứu. Nhưng tiện lợi không đồng nghĩa với học sâu: nếu người học chỉ nhận câu trả lời có sẵn, công cụ có thể làm giảm cơ hội tự suy nghĩ.
Bởi vậy, đánh giá nên xem người học biết đặt câu hỏi, kiểm chứng kết quả và chịu trách nhiệm với cách dùng AI hay không. Tự học cần đi cùng đạo đức và trách nhiệm, còn giáo viên vừa phải làm chủ công nghệ vừa giữ vai trò định hướng giá trị, nhân cách và cảm hứng sáng tạo.
Đổi mới mô hình, học liệu và năng lực số
Để biến quan điểm lấy năng lực làm chuẩn thành thực tế, đổi mới giáo dục phải đi xa hơn việc bổ sung công cụ. Phó Thủ tướng đề nghị các trường điều chỉnh chương trình, phương pháp giảng dạy, kiểm tra, đánh giá và quản trị; đồng thời phát triển học liệu số, năng lực số và khả năng sử dụng AI có chuẩn mực.
Thay đổi cách đánh giá đặc biệt quan trọng. Nếu bài kiểm tra chỉ đo khả năng tái tạo câu trả lời, AI dễ khiến kết quả mất ý nghĩa. Trường học nên tạo thêm cơ hội để người học trình bày lập luận, áp dụng kiến thức vào tình huống thực tế, hợp tác liên ngành và giải thích cách họ kiểm chứng thông tin. Khi đó, công nghệ trở thành một phần của quá trình học, chứ không phải vật trang trí cho lớp học.
Đặt người học ở trung tâm cũng giúp nối đầu tư số với kết quả cụ thể: học liệu có dễ tiếp cận không, năng lực có tăng lên không, và người học có biết dùng AI an toàn, có trách nhiệm không. Đây mới là những câu hỏi đủ sức chỉ đường cho đổi mới mô hình.
Từ định hướng đến thay đổi có thể kiểm chứng
GMC 2026 diễn ra từ ngày 2 đến 4/11, quy tụ gần 400 đại biểu là lãnh đạo đại học, chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các tổ chức giáo dục quốc tế. Quy mô hội thảo cho thấy đây không phải câu chuyện riêng của một lớp học: các trường và đối tác cần cùng xây dựng cách phối hợp giữa con người với AI trong giảng dạy, nghiên cứu và quản trị.
Trong thời gian tới, những hướng cần thúc đẩy gồm chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi mô hình đại học, phát triển học liệu mở, mô hình học tập thông minh và cơ sở dữ liệu giáo dục; song song là nghiên cứu, ứng dụng AI phục vụ giáo dục. Phó Thủ tướng cũng đề nghị Đại học Quốc gia Hà Nội cùng đối tác biến kết quả hội thảo thành chương trình, dự án hợp tác có sản phẩm và thời hạn cụ thể.
Kết luận cần được giữ rõ: công nghệ chỉ là phương tiện, còn sự trưởng thành của người học mới là đích đến. Một nền giáo dục thích ứng với AI không phải nền giáo dục có nhiều công cụ nhất, mà là nơi người học biết tự học, suy nghĩ độc lập, sáng tạo và sử dụng công nghệ có trách nhiệm.
