Ngày hội là điểm nhấn, không phải đích đến
Văn hóa học đường là hệ giá trị và cách ứng xử được hình thành qua các mối quan hệ, hoạt động dạy học và nếp sinh hoạt hằng ngày trong nhà trường. Vì thế, một ngày hội chỉ có ý nghĩa khi giúp những giá trị ấy hiện diện rõ hơn trong trải nghiệm của học sinh. Thực hiện Chỉ thị 35/CT-TTg ban hành ngày 30/9/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn các cơ sở giáo dục tổ chức hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, đồng thời kết nối với nhiệm vụ xây dựng văn hóa học đường. Ngày Văn hóa Việt Nam được tổ chức vào 24/11 hằng năm; năm nay là lần đầu ngày này được thiết lập theo Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026, với mục tiêu tôn vinh truyền thống, khơi dậy lòng yêu nước, đoàn kết và tự hào dân tộc. Đó là lý do trường học nên xem dịp này như cơ hội giáo dục, không phải một buổi lễ để hoàn thành cho đủ.
Đưa giá trị văn hóa Việt vào trải nghiệm có thật
Các hoạt động trường học có thể gồm biểu diễn nghệ thuật, dân ca, trò chơi dân gian, thể thao truyền thống và tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương. Nhưng danh sách hoạt động không tự tạo ra chiều sâu: điều quan trọng là học sinh được tham gia, đặt câu hỏi và hiểu tập quán, câu chuyện gắn với nơi mình sống. Nhà trường có thể phối hợp với bảo tàng, ban quản lý di tích và nghệ nhân để tổ chức tham quan, học lịch sử, thực hành và giáo dục di sản; nội dung cần gắn với hiện vật, không gian trưng bày và được tích hợp phù hợp vào môn học, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp hoặc giáo dục địa phương. Công nghệ có thể bổ trợ bằng video, đồ họa thông tin hay podcast, nhưng không thay thế tiếp xúc trực tiếp với di sản và trải nghiệm văn hóa thực tế. Khi được tổ chức tốt, giá trị văn hóa Việt không còn là khẩu hiệu mà trở thành điều học sinh có thể nhìn, nghe và thực hành.
Đo hiệu quả bằng thay đổi trong đời sống học đường
Công văn 7692/BGDĐT-HSSV ngày 2/11/2026 thay thế hướng dẫn ban hành năm 2017, cập nhật cách tổ chức và đánh giá công tác xây dựng môi trường văn hóa trong trường học. Trọng tâm đáng ghi nhận là chuyển từ phong trào nặng hình thức, phô trương, lãng phí sang cách làm lấy người học làm trung tâm và coi hiệu quả thực chất là thước đo. Vì vậy, quy mô sân khấu hay số lượng văn bản không thể thay cho câu hỏi: học sinh có ứng xử tôn trọng hơn, cảm thấy an toàn và thuộc về cộng đồng trường học hơn hay không? Nhà trường cần rà soát quy tắc ứng xử, chú ý lời nói và hành vi của học sinh, giáo viên, cán bộ quản lý; đồng thời củng cố quan hệ giữa thầy trò, bạn bè, gia đình và cộng đồng. Khẩu hiệu cũng nên phù hợp lứa tuổi và không gian, thay vì treo dày đặc mà thiếu tác dụng. Kết quả tốt nhất là điều học sinh tiếp tục làm sau khi sự kiện kết thúc.
Làm vừa sức, duy trì suốt năm học
Đợt tuyên truyền, giáo dục cao điểm diễn ra hằng năm từ 18/11 đến 24/11, gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, khoảng thời gian này nên là điểm nhấn trong quá trình xây dựng văn hóa học đường liên tục, chứ không phải một tuần hoạt động tách rời. Bộ yêu cầu tổ chức phù hợp điều kiện thực tế, lứa tuổi và yêu cầu an toàn, không làm thay đổi chương trình, kéo dài thời lượng hay ảnh hưởng kế hoạch dạy học; các trường cũng không bắt buộc triển khai đồng loạt. Sở Giáo dục và Đào tạo được giao tham mưu kế hoạch phù hợp địa phương, phối hợp ngành văn hóa đề xuất miễn hoặc giảm phí tham quan cho học sinh theo kế hoạch nhà trường. Cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục phải tổng hợp, báo cáo kết quả hằng năm trước ngày 5/12. Báo cáo ấy nên phản ánh chuyển biến thực tế, không chỉ đếm số sự kiện đã tổ chức.
Kết luận: muốn Ngày Văn hóa Việt Nam góp phần làm nên nếp sống học đường, trường học phải nối hoạt động với bài học, di sản với trải nghiệm và thông điệp với cách cư xử mỗi ngày. Một chương trình vừa sức, có học sinh tham gia và tạo thay đổi bền lâu đáng giá hơn một sự kiện hoành tráng nhưng chóng quên.
