Lối sống xanh cần bắt đầu từ những việc nhìn thấy được
Giáo dục môi trường trong trường học là quá trình giúp học sinh hiểu tác động của hành vi thường ngày và hình thành thói quen bảo vệ thiên nhiên thông qua những việc làm cụ thể, được duy trì trong lớp học và khuôn viên trường. Điểm đáng giá của cách tiếp cận này là biến kiến thức thành trải nghiệm: trường sạch hơn không chỉ nhờ lao công, mà còn nhờ học sinh biết giữ gìn không gian chung, tiết kiệm tài nguyên và cân nhắc lượng rác mình tạo ra. Ngày 30/10, Bộ Giáo dục và Đào tạo, UNICEF tại Việt Nam và Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thái Nguyên phối hợp tổ chức hội thảo “Học sinh với lối sống xanh”, nhằm khuyến khích trách nhiệm môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Sự kiện đặt đúng trọng tâm: trước ô nhiễm, rác thải nhựa và khí hậu biến đổi, trường học cần dạy bằng hành động bên cạnh bài giảng.
Cảnh quan xanh, sạch, đẹp vì thế không nên dừng ở việc trồng cây hay làm đẹp trước cổng trường. Khi học sinh cùng chăm sóc không gian, nhặt rác và nhận ra mối liên hệ giữa nếp sinh hoạt với chất lượng môi trường, khuôn viên trở thành một phần của bài học. Đây là hướng đi thuyết phục hơn những khẩu hiệu ngắn hạn: thói quen có cơ hội hình thành khi các em thực hành thường xuyên, thấy kết quả ngay quanh mình và hiểu vì sao việc đó quan trọng.
Phân loại rác và tái chế phải thành việc làm thường nhật
Các mô hình ở Thái Nguyên cho thấy giáo dục lối sống xanh có thể đi vào lịch sinh hoạt của trường qua thu gom, phân loại rác, tái chế vật liệu và hạn chế đồ nhựa dùng một lần. Trường Tiểu học Đồng Quang tổ chức “Một phút sạch trường”, Trường Trung học cơ sở Tích Lương có Ngày hội tái chế, còn Trường Tiểu học Phúc Xuân 2 triển khai “Một ngày không túi nylon”. Những hoạt động này gần gũi với học sinh vì không đòi hỏi thiết bị phức tạp; điều cần thiết hơn là hướng dẫn rõ loại rác nào có thể tái sử dụng, loại nào cần thu gom riêng và nơi tiếp nhận sau đó.
Tái chế trong trường sẽ có ý nghĩa giáo dục khi học sinh tham gia cả quá trình, thay vì chỉ mang vật liệu đến một sự kiện rồi thôi. Câu lạc bộ “Hành tinh xanh” của Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên có gần 300 thành viên và duy trì hoạt động đổi rác thải nhựa lấy cây xanh, thu gom, tái sử dụng vật liệu. Mô hình này kết nối hành động với kết quả dễ nhận biết. Nhưng để tránh biến phân loại rác thành phong trào nhất thời, nhà trường cần duy trì điểm thu gom và hướng dẫn thực hành nhất quán.
Muốn thói quen bền lâu, cần nhiều bên cùng giữ nhịp
Học sinh có thể khởi xướng sáng kiến, nhưng các em khó duy trì thay đổi nếu trường thiếu quy trình, gia đình không đồng hành hoặc rác đã phân loại lại bị trộn lẫn. Tại hội thảo, học sinh Ngọc Hân và Phương Linh của Trường Trung học phổ thông Chu Văn An đặt vấn đề về khoảng cách giữa mong muốn sống xanh và tác động môi trường từ hành vi tiêu dùng. Hai em đề xuất hạn chế mua sắm không cần thiết, tái sử dụng đồ dùng, tiết kiệm tài nguyên và chọn sản phẩm dựa trên thông tin đáng tin cậy. Đây là lời nhắc quan trọng: lối sống xanh không thể chỉ là việc nhặt rác trong sân trường nếu thói quen tiêu dùng bên ngoài vẫn tạo thêm rác.
Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thái Nguyên cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo xây dựng trường học xanh, sạch, đẹp, an toàn, đồng thời khuyến khích phân loại rác, hạn chế nhựa dùng một lần, tiết kiệm điện nước và nhân rộng sáng kiến phù hợp điều kiện từng nơi. Phối hợp giữa ngành giáo dục, nhà trường, học sinh, gia đình, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cũng cần mở rộng hệ thống thu gom, tái chế. Kết luận lại, một trường học xanh không được tạo nên bằng khẩu hiệu hay một ngày hội đơn lẻ. Giá trị bền vững nằm ở việc biến hiểu biết thành hành động đều đặn, có hạ tầng hỗ trợ và có người cùng chịu trách nhiệm.
