Từ bản sắc văn hóa đến năng lực đối ngoại
Sức mạnh mềm là khả năng tạo thiện cảm, niềm tin và ảnh hưởng quốc tế bằng sức hấp dẫn của văn hóa, giá trị và cách một quốc gia hợp tác, thay vì chỉ dựa vào sức ép hay nguồn lực vật chất. Vì thế, văn hóa Việt chỉ trở thành nguồn lực chiến lược khi bản sắc được chuyển thành quan hệ, cơ hội hợp tác và lợi ích phát triển thiết thực. Ngày 26/10, Bộ Ngoại giao tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Đối ngoại toàn diện ở tầm cao mới” để luận giải những yêu cầu mới đối với công tác đối ngoại. Cuộc thảo luận diễn ra khi tình hình quốc tế biến chuyển nhanh, khó dự báo, còn đất nước cần giữ môi trường hòa bình, bảo vệ lợi ích quốc gia và mở rộng không gian phát triển. Đây là thời điểm cần đi xa hơn việc quảng bá hình ảnh: sức mạnh mềm Việt Nam phải góp phần tạo dựng đối tác và nâng cao năng lực tự chủ.
Thông điệp của hội thảo cũng đặt văn hóa vào một cấu trúc rộng hơn. Đối ngoại toàn diện không phải phần việc riêng của ngành Ngoại giao mà là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, gắn với quốc phòng, an ninh, kinh tế, khoa học – công nghệ, văn hóa và con người. Cách nhìn này hợp lý: một chương trình biểu diễn hay chiến dịch truyền thông có thể thu hút sự chú ý, nhưng ảnh hưởng bền vững chỉ hình thành khi sức hút văn hóa đi cùng hợp tác đáng tin cậy và kết quả phát triển.
Ngoại giao văn hóa cần tạo ra giá trị có thể cảm nhận
Lợi thế của Việt Nam không thiếu chất liệu. Nền văn hóa của 54 dân tộc, cùng 9 di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới và 16 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO vinh danh, tạo nên nền tảng đa dạng cho sức mạnh mềm Việt Nam. Nhưng số lượng di sản không tự động chuyển thành ảnh hưởng. Ngoại giao văn hóa cần đưa câu chuyện, sáng tạo và di sản Việt đến với công chúng nước ngoài theo cách khơi gợi trao đổi lâu dài, đồng thời mở rộng mạng lưới “Bạn bè của văn hóa Việt Nam” và các thiết chế văn hóa Việt Nam ở nước ngoài.
Điểm đáng chú ý là định hướng chuyển nguồn lực văn hóa thành sức hấp dẫn quốc gia, tạo dựng niềm tin, quan hệ đối tác và ảnh hưởng quốc tế. Đây là thước đo thuyết phục hơn số lượt tiếp cận hay sự kiện được tổ chức: văn hóa có giúp mở thêm hợp tác, kết nối con người và tạo giá trị phát triển hay không? Nguồn tư liệu nêu mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 30 nước dẫn đầu thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm đến năm 2045. Mục tiêu ấy chỉ có ý nghĩa nếu lợi ích lan tới đời sống người dân, từ cơ hội giao lưu và việc làm đến việc các giá trị sáng tạo, di sản được gìn giữ và phát huy.
Đối ngoại nhân dân là cầu nối cần được đổi mới
Sức hút quốc gia khó bền nếu chỉ được tạo ra từ các hoạt động cấp nhà nước. Đối ngoại nhân dân đưa tổ chức hữu nghị, địa phương và cộng đồng vào mạng lưới quan hệ quốc tế, qua đó tạo thêm những kênh tiếp xúc gần gũi, linh hoạt. Hội nghị do Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam Phan Anh Sơn chủ trì đã tập trung triển khai các định hướng của Nghị quyết Đại hội VII cho giai đoạn 2026–2031. Nghị quyết xác định vị trí của đối ngoại nhân dân trong nền ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp, đồng thời yêu cầu đổi mới hoạt động để đáp ứng tình hình mới.
Phương châm “Chủ động thích ứng, đột phá sáng tạo, thiết thực hiệu quả” cần được hiểu như một phép thử thực tế, không phải khẩu hiệu. Mạng lưới đối tác rộng có giá trị khi tạo được chương trình hợp tác hữu ích; hoạt động ở địa phương có ý nghĩa khi đáp ứng nhu cầu cụ thể và có kết quả kiểm chứng được. Nhiệm kỳ 2026–2031 đặt mục tiêu xây dựng hệ thống vững mạnh từ Trung ương đến địa phương, mở rộng đối tác quốc tế và hướng tới sản phẩm đo đếm được phục vụ phát triển. Việc đổi mới này có thể giúp giao lưu văn hóa chuyển từ những cuộc gặp đơn lẻ thành quan hệ lâu dài, gắn với lợi ích của cộng đồng.
Thước đo cuối cùng là ảnh hưởng và lợi ích thực chất
Hội thảo quốc gia có trên 100 đại biểu tham dự và ghi nhận hơn 30 tham luận, cho thấy yêu cầu đối ngoại mới được nhìn nhận từ nhiều lĩnh vực, không riêng ngoại giao. Nhưng quy mô thảo luận chưa phải kết quả. Giá trị của đối ngoại toàn diện phải được đánh giá qua khả năng biến tầm nhìn thành hành động thống nhất, đóng góp quốc tế có tác động và điều kiện phát triển bền vững. Với văn hóa, điều đó có nghĩa là đầu tư vào con người, nội dung và mạng lưới giao lưu, rồi đánh giá xem chúng có tạo niềm tin, quan hệ hợp tác và cải thiện đời sống hay không.
Kết luận nên rõ ràng: văn hóa không phải phần trang trí cho chính sách đối ngoại, mà là một nguồn lực có thể mở cửa quan hệ và nâng cao vị thế nếu được tổ chức bài bản. Ngoại giao văn hóa tạo sức hấp dẫn; đối ngoại nhân dân duy trì kết nối; các lĩnh vực đối ngoại khác chuyển niềm tin thành hợp tác. Ba vai trò ấy chỉ phát huy khi có phối hợp và mục tiêu đo được. Nếu thiếu bước chuyển từ quảng bá sang kết quả, tiềm năng văn hóa sẽ vẫn nằm trên giấy; nếu làm được, sức mạnh mềm Việt Nam có thể trở thành một trụ cột thực chất của chiến lược đối ngoại.
