Từ giá trị văn hóa đến năng lực phát triển
Nguồn lực văn hóa là những giá trị, tri thức, bản sắc và năng lực sáng tạo được cộng đồng gìn giữ, phát triển và chuyển hóa thành giá trị cho đời sống, kinh tế và tương lai quốc gia. Muốn trở thành động lực tăng trưởng, văn hóa cần vượt khỏi vai trò biểu tượng để đi vào sản phẩm, chính sách và cách các tổ chức hành động.
Đó là vấn đề được đặt ra tại Diễn đàn Nhân văn Mùa thu 2026, trong bối cảnh đất nước theo đuổi những mục tiêu phát triển mới. Tăng năng suất hay thúc đẩy đổi mới sáng tạo sẽ khó bảo đảm phát triển lâu dài nếu thiếu nền tảng giá trị và sức mạnh tinh thần. Nghị quyết 80-NQ/TW xác định văn hóa và con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực lớn và trụ cột của phát triển nhanh, bền vững. Nhận định này cần được hiểu như một yêu cầu hành động: không chỉ bảo tồn văn hóa, mà còn tạo điều kiện để văn hóa đóng góp vào năng lực sáng tạo và sức cạnh tranh.
Khai thác di sản cần đi cùng cơ chế và trách nhiệm
Tám báo cáo tại diễn đàn kết nối nghiên cứu, phân tích chính sách và kinh nghiệm thực tiễn, hướng đến việc xác định điều kiện phát huy nguồn lực văn hóa trong bối cảnh mới. Các chủ đề trải từ thể chế và thị trường công nghiệp văn hóa đến số hóa di sản, hạ tầng dữ liệu, quyền và đạo đức trong khai thác văn hóa. Phạm vi trao đổi cũng bao gồm kinh nghiệm trong nước và quốc tế, cùng những mô hình số hóa như Digital Dunhuang, Europeana và Japan Search.
Thông điệp đáng chú ý là tiềm năng văn hóa không tự biến thành giá trị kinh tế. Muốn hình thành sản phẩm sáng tạo bền vững, cần luật lệ thống nhất, khả năng thực thi, phân định trách nhiệm và phối hợp giữa Nhà nước, trường đại học, doanh nghiệp, nhà khoa học và cộng đồng. Số hóa cũng không thể chỉ là đưa tư liệu lên mạng: cần quản trị dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, tham vấn và cách xử lý việc sử dụng sai lệch. Các kiến nghị của hội thảo sẽ được tổng hợp vào báo cáo tư vấn chính sách tiếp theo.
Ở doanh nghiệp, văn hóa phải hiện ra trong sản phẩm
Nếu phát triển văn hóa ở tầm quốc gia đòi hỏi cơ chế chuyển hóa giá trị thành sản phẩm và năng lực sáng tạo, thì trong doanh nghiệp phép thử cụ thể hơn: khách hàng nhận được gì, cam kết có được giữ hay không. Diễn đàn Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam 2026 diễn ra đúng Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 và thu hút khoảng 300 đại biểu. Trọng tâm là đưa văn hóa ra khỏi danh sách giá trị tuyên bố, để trở thành năng lực vận hành, đổi mới và tạo giá trị thực.
Điều đó khiến chất lượng sản phẩm và chữ tín không còn là khẩu hiệu truyền thông, mà là thước đo văn hóa doanh nghiệp. Giữ nguyên tắc trước lợi ích trước mắt, thực hiện cam kết và chịu trách nhiệm khi có vấn đề là những hành vi khách hàng có thể kiểm chứng. Cách doanh nghiệp tiếp nhận phản hồi và giải quyết khiếu nại cũng trực tiếp ảnh hưởng đến niềm tin. Theo số liệu được nêu tại diễn đàn, điểm trưởng thành văn hóa doanh nghiệp trung bình của 505 doanh nghiệp đạt 43,84, tương đương cấp độ 4/6, tăng 4,12 điểm so với năm 2024.
Một nền văn hóa, hai cấp độ tạo giá trị
Đặt hai diễn đàn cạnh nhau cho thấy văn hóa quốc gia và văn hóa doanh nghiệp không phải hai chương trình tách biệt. Ở tầm quốc gia, văn hóa tạo nền tảng bản sắc, tri thức và sức sáng tạo; ở cấp doanh nghiệp, những giá trị ấy được thử bằng cách quản trị, đổi mới, đối xử với người lao động và phục vụ khách hàng. Văn hóa doanh nghiệp vì thế là một phần năng lực cạnh tranh, chứ không phải hoạt động trang trí bên ngoài kinh doanh.
Nhưng muốn kết nối hai cấp độ, cần tránh hai lối làm hình thức: chỉ ca ngợi di sản mà không tạo cơ chế phát triển, hoặc chỉ treo giá trị doanh nghiệp mà không gắn chúng với hành vi và trách nhiệm. Lãnh đạo phải nêu gương; tổ chức cần khuyến khích học hỏi, phản biện và đổi mới có trách nhiệm. Diễn đàn doanh nghiệp cũng ghi nhận việc ký biên bản ghi nhớ hợp tác giữa Báo Văn Hóa và Trường Đại học Intracom cho giai đoạn 2026–2031, hướng tới quan hệ hợp tác toàn diện và bền vững.
Kết luận, nguồn lực văn hóa chỉ trở thành động lực tăng trưởng khi được chuyển hóa thành năng lực và kết quả có thể nhận biết: sản phẩm sáng tạo, chất lượng đáng tin cậy, tổ chức có trách nhiệm và chính sách khả thi. Quốc gia cần mở đường bằng thể chế; doanh nghiệp cần chứng minh bằng hành động. Khi chữ tín và giá trị văn hóa hiện diện trong trải nghiệm thường ngày của người dân, văn hóa mới thực sự góp phần làm nên sức mạnh phát triển.
