Thuận An đóng cửa nghĩa trang từ ngày 31/10
Quy hoạch nghĩa trang là cách thành phố sắp xếp nơi mai táng, giới hạn việc sử dụng đất và bảo đảm các khu mộ không lấn vào không gian sống, sản xuất hay cảnh quan đô thị. Ngày 28/10, Chủ tịch UBND phường Thuận An Lê Đình Phong cho biết địa phương sẽ đóng cửa các nghĩa trang, nghĩa địa từ ngày 31/10; kể từ đó, cấm chôn cất và xây mới lăng mộ tại các khu vực này. Đây là quyết định cần thiết, không phải vì tập tục mai táng có thể bị xóa bỏ bằng một thông báo, mà vì việc tiếp tục chôn cất trong những khu vực không còn phù hợp quy hoạch sẽ khiến bài toán đất đai ngày càng khó giải. Những gia đình có nhu cầu an táng được hướng dẫn đến nghĩa trang Phú Xuân cũ, nay thuộc xã Phú Hồ, hoặc nghĩa trang Phú Diên cũ, nay thuộc xã Phú Vinh.
Phường đã lấy ý kiến người dân, gặp đại diện người cao tuổi, người có uy tín và các dòng họ trước khi triển khai. Địa phương còn khuyến khích hỏa táng; tang lễ được khuyến cáo không kéo dài quá 72 giờ nhằm hạn chế tốn kém và bảo đảm vệ sinh môi trường. Thành phố hỗ trợ toàn bộ chi phí dịch vụ hỏa táng cho người có hộ khẩu thường trú, đồng thời hỗ trợ một phần chi phí vận chuyển và miễn, giảm phí lưu giữ tro cốt ban đầu tại tháp cốt công cộng. Những hỗ trợ này quan trọng vì thay đổi tập quán chỉ có thể bền vững khi người dân có lựa chọn khả thi, chứ không chỉ nhận lệnh dừng chôn cất.
Lăng mộ lớn gây áp lực lên đất và khu dân cư
Vấn đề ở Huế không dừng ở những nghĩa trang thiếu đất. Nhiều nghĩa địa hình thành tự phát, nằm rải rác giữa khu dân cư hoặc xen trong đất nông nghiệp; một số lăng mộ dòng họ có diện tích lớn, kiến trúc kiên cố và vượt quy chuẩn. Tình trạng đó vừa chiếm đất, vừa làm tăng khó khăn khi giải phóng mặt bằng cho các dự án. Khi mồ mả chen với nhà ở và đất canh tác, sức ép không chỉ là mỹ quan: việc mở đường, làm hạ tầng hay bảo vệ không gian sinh thái đều trở nên phức tạp hơn. Thành phố đã đặt mục tiêu chấm dứt dần việc sử dụng nghĩa địa ngoài quy hoạch, giảm diện tích các khu này theo lộ trình và đưa mồ mả trong nội thị, các nghĩa địa nhỏ lẻ vào nghĩa trang tập trung.
Chỉ thị về nếp sống văn minh trong tang lễ ban hành hồi tháng 7 là tín hiệu chính trị cho thấy Huế muốn chuyển từ vận động chung sang quản lý cụ thể hơn. Nhưng di dời mồ mả không thể chỉ là bài toán quy hoạch trên giấy: mỗi phần mộ gắn với quyền lợi, phong tục và yếu tố tâm linh của gia đình. Vì vậy, chủ trương đúng phải đi cùng lộ trình rõ ràng, đối thoại với người dân và nơi tiếp nhận đủ điều kiện. Sức ép càng rõ khi thành phố phải tính đến việc di dời mồ mả phục vụ các dự án phát triển, trong đó có tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam.
An Bằng có khoảng 4.500 lăng mộ, quản lý phải theo sát
Lăng mộ An Bằng cho thấy quy mô và sức hút của một kiểu kiến trúc mai táng đã vượt xa chức năng an táng thông thường. Khu nghĩa trang làng hiện có khoảng 4.500 lăng mộ; nhiều công trình nổi bật bởi quy mô lớn, kiến trúc cầu kỳ và màu sắc rực rỡ. Con số ấy không đồng nghĩa mọi công trình đều mới hoặc vi phạm, nhưng nhấn mạnh vì sao chính quyền cần biết rõ việc xây dựng nào đang diễn ra và có đúng quy định hay không. Tại địa phương, cán bộ xã và thôn dùng nhóm Zalo để phản ánh hiện trường; khi phát hiện dấu hiệu xây dựng sai quy định, thành viên có thể báo để chính quyền kiểm tra, xử lý. Đây là cách giám sát thực tế hơn việc chỉ ban hành nguyên tắc rồi trông chờ vi phạm tự chấm dứt.
Thành phố đang nghiên cứu khung quản lý lăng mộ Huế, gồm quy định về diện tích mộ, chiều cao bia, bình phong và trụ biểu dưới 2,5 m, đồng thời hạn chế bê tông hóa khuôn viên. Các mẫu thiết kế giản dị, trang nghiêm cũng được định hướng để giữ bản sắc Huế mà không cổ súy phô trương. Đây là cách tiếp cận hợp lý: không phủ nhận nhu cầu thờ cúng, nhưng đặt giới hạn để một gia đình không thể tùy ý chiếm thêm đất hoặc áp đặt công trình đồ sộ lên cảnh quan chung.
Quy hoạch phải đi cùng nơi tiếp nhận và lộ trình di dời
Quy hoạch chuyên ngành quản lý nghĩa trang của thành phố đang được lập, dự kiến hoàn thành trong năm 2027. Định hướng là phát triển nghĩa trang tập trung, sinh thái ở ngoài lõi đô thị và các vành đai bảo vệ di tích; phần đất an táng tại các dự án hoa viên nghĩa trang dự kiến chỉ chiếm khoảng 35–40%, phần còn lại dành cho cây xanh, cảnh quan. Về lâu dài, việc di dời sẽ gắn với các dự án giao thông và công viên, nhưng chỉ thực hiện khi các nghĩa trang tập trung phía Bắc, phía Nam có hạ tầng tiếp nhận phù hợp, đồng thời bảo đảm quyền lợi người dân và yếu tố tâm linh.
Đối với mồ mả nằm xen trong khu dân cư, địa phương dự kiến xây dựng lộ trình và phối hợp vận động người dân di dời ra ngoài. Trình tự đó cần được giữ vững: có nơi tiếp nhận trước, rồi mới yêu cầu di chuyển; có quy định minh bạch trước, rồi mới xử lý vi phạm. Đóng cửa nghĩa trang Thuận An là một bước cụ thể, nhưng không thể thay thế quy hoạch đồng bộ cho toàn thành phố. Huế chỉ có thể ngăn lăng mộ xa hoa mọc thêm một cách thuyết phục nếu đồng thời tạo ra lựa chọn mai táng thuận tiện, tôn trọng phong tục và sử dụng đất công bằng hơn.
