Trọng tâm là gỡ bớt những khâu không cần thiết
Dự thảo sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ là đề xuất điều chỉnh một số quy định về thủ tục, điều kiện kinh doanh và quản lý nhà nước nhằm tạo thuận lợi cho việc đăng ký, xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Điểm đáng chú ý không nằm ở việc bổ sung thêm tầng quy định, mà ở hướng ngược lại: bỏ những bước hành chính và điều kiện được cho là không còn cần thiết.
Dự thảo đề xuất bãi bỏ 18 thủ tục hành chính và giảm 5 điều kiện kinh doanh. Đây là tín hiệu tích cực cho doanh nghiệp, bởi thủ tục sở hữu trí tuệ càng gọn thì việc bảo vệ tài sản sáng tạo càng ít bị kéo dài bởi yêu cầu hồ sơ và quy trình. Tuy nhiên, con số cắt giảm chỉ có ý nghĩa khi quy định thay thế đủ rõ ràng, dễ áp dụng và không đẩy gánh nặng từ thủ tục chính sang khâu hướng dẫn hoặc thông báo.
Bớt thủ tục trong chuyển giao và dịch vụ thẩm định
Một thay đổi thiết thực là bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Khi thông tin người đứng tên văn bằng thay đổi do chuyển quyền, việc cập nhật sẽ thực hiện theo thủ tục sửa đổi văn bằng, thay vì duy trì một quy trình đăng ký hợp đồng riêng. Cách tiếp cận này có thể giảm các bước trùng lặp, miễn là cơ chế sửa đổi văn bằng vận hành thông suốt.
Dự thảo cũng bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ thẩm định giá sở hữu trí tuệ. Thay vì quy định điều kiện đối với tổ chức, cá nhân thẩm định, dự thảo đặt ra nghĩa vụ thông báo khi cung cấp dịch vụ; quyền, nghĩa vụ và quy trình nghiệp vụ dự kiến được hướng dẫn ở văn bản dưới luật. Đây là hướng nới lối gia nhập thị trường, nhưng chất lượng và trách nhiệm nghề nghiệp vẫn cần được bảo đảm bằng quy tắc minh bạch.
Mức giảm chi phí đáng chú ý, nhưng cần nhìn đúng phạm vi
Theo báo cáo về dự thảo, chi phí tuân thủ dự kiến giảm gần 1.075 triệu đồng, đồng thời tổng thời gian xử lý các thủ tục liên quan giảm 237 ngày làm việc. Đây là lợi ích được lượng hóa rõ nhất của đề xuất: doanh nghiệp có thể bớt thời gian và nguồn lực dành cho việc hoàn tất hồ sơ, thay vì tập trung vào khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ.
Dù vậy, đây là mức giảm dự kiến, không phải khoản tiết kiệm được bảo đảm cho từng doanh nghiệp. Hiệu quả thực tế sẽ tùy thuộc vào loại hồ sơ, cách cơ quan thực hiện quy trình mới và chất lượng hướng dẫn. Vì thế, đánh giá cải cách không nên chỉ dừng ở số thủ tục bị xóa; cần theo dõi cả thời gian xử lý thực tế, tính nhất quán giữa các đầu mối và việc doanh nghiệp có phải bổ sung giấy tờ nhiều lần hay không.
Chuyển quản lý giống cây trồng về cơ quan khoa học
Dự thảo đề xuất chuyển chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ. Lý do được nêu là mô hình hiện nay chưa khai thác hết tiềm năng gắn bảo hộ giống cây trồng với nông nghiệp công nghệ cao, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và thương mại hóa tài sản trí tuệ.
Việc chuyển đầu mối có thể tạo sự liên kết rõ hơn giữa chính sách sở hữu trí tuệ và hoạt động khoa học, công nghệ. Nhưng đổi cơ quan phụ trách tự nó không bảo đảm thủ tục nhanh hơn: cần phân định trách nhiệm, xử lý hồ sơ chuyển tiếp và duy trì phối hợp với lĩnh vực nông nghiệp. Nhìn chung, dự thảo đi đúng hướng khi đặt trọng tâm vào giảm gánh nặng hành chính; kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc các quy định mới có biến mục tiêu cắt giảm thành trải nghiệm đơn giản hơn cho người đăng ký hay không.
