Bảy đề xuất nhằm biến quy hoạch thành động lực tăng trưởng
Bảy chính sách đặc thù mới là những cơ chế Đắk Lắk đề nghị Trung ương xem xét để bổ sung nguồn lực, hạ tầng và liên kết vùng, qua đó mở rộng không gian phát triển kinh tế của tỉnh sau sắp xếp. Sáng 30.10, tỉnh tổ chức sơ kết việc thực hiện cơ chế đặc thù tại Buôn Ma Thuột, đồng thời công bố quy hoạch chung đô thị đến năm 2050. Đây không chỉ là danh sách kiến nghị: chúng cho thấy tỉnh muốn chuyển từ hỗ trợ riêng một đô thị sang kết nối cao nguyên với duyên hải, biên giới và thị trường. Thách thức là biến những cơ chế được đề xuất thành dự án và dịch vụ có ích cho người dân, doanh nghiệp. Nếu nguồn lực không đi cùng tiến độ, trách nhiệm và lựa chọn ưu tiên rõ ràng, quy hoạch dù rộng vẫn khó tạo ra bước ngoặt.
Sau 5 năm thực hiện các cơ chế đặc thù, Buôn Ma Thuột đạt và vượt 6 trong 10 chỉ tiêu chủ yếu; tỷ lệ lao động qua đào tạo vượt 77%, hộ nghèo dưới 0,01%, còn thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt đô thị đạt 99,16%. Tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội giai đoạn 2021-2025 đạt khoảng 125.354 tỷ đồng. Những kết quả ấy đáng ghi nhận, nhưng chưa đủ để kết luận các chính sách đã phát huy hết tiềm năng: một số mục tiêu tăng trưởng còn dang dở, còn năm cơ chế theo Nghị quyết 72/2022/QH15 triển khai chưa đồng đều. Bởi vậy, việc rà soát và đề xuất điều chỉnh không phải mở rộng ưu đãi bằng mọi giá, mà cần xử lý đúng các điểm nghẽn đã bộc lộ.
Nhắm vào những điểm nghẽn đã được nhận diện
Thực tế thực hiện cho thấy một số cơ chế chưa chuyển thành kết quả đầu tư cụ thể. Tỉnh chưa xây dựng đề án phát hành trái phiếu chính quyền địa phương; dự án phát triển đô thị phía Đông và dọc hành lang suối Ea Nao - Ea Tam vẫn trong thủ tục đầu tư. Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp chưa có dự án đủ điều kiện hưởng, còn chính sách thu hút chuyên gia, nhà khoa học và nhân tài chưa tạo chuyển biến rõ nét. Trên cơ sở đó, Đắk Lắk đề nghị điều chỉnh ba chính sách: phần kinh phí tăng thêm 45% định mức chi thường xuyên, ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và thu hút nhân tài. Tỉnh cũng không kiến nghị giữ riêng hai cơ chế về giới hạn dư nợ vay ngân sách và điều chỉnh cục bộ quy hoạch, do pháp luật hiện hành đã điều chỉnh. Đây là hướng rà soát có lý: giữ cơ chế cần thiết, tránh chồng lấn, và tập trung sửa phần chưa vận hành.
Trong bảy đề xuất mới, nhóm tạo nguồn lực và động lực trực tiếp gồm tiếp tục áp dụng mức tăng 45% định mức chi thường xuyên, mở rộng phạm vi thụ hưởng tới các trung tâm động lực và xã biên giới, lập Khu thương mại tự do Đắk Lắk gắn với cảng Bãi Gốc và Khu kinh tế Nam Phú Yên, cùng Quỹ phát triển hạ tầng và chuyển đổi xanh. Nhóm hạ tầng, công nghệ đề xuất trung tâm dữ liệu, hạ tầng số dùng chung, trung tâm khoa học - công nghệ, logistics tại Buôn Ma Thuột và thí điểm công nghệ có kiểm soát trong 5 năm. Nhóm còn lại hướng tới quỹ bảo tồn Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên và cơ chế điều phối phát triển liên vùng. Giá trị của gói đề xuất nằm ở tính kết nối; rủi ro là dàn trải nếu thiếu thứ tự ưu tiên và đầu mối chịu trách nhiệm.
Quy hoạch mở rộng không gian, nhưng kết nối mới quyết định kết quả
Quy hoạch Buôn Ma Thuột đến năm 2050 bao phủ khoảng 37.738 ha, gồm năm phường Buôn Ma Thuột, Tân An, Tân Lập, Thành Nhất, Ea Kao và xã Hòa Phú. Thành phố được định hướng thành đô thị sinh thái, thông minh, hiện đại và trung tâm liên kết Tây Nguyên với duyên hải Nam Trung Bộ. Quy mô dân số dự kiến là 550.000-658.000 người vào năm 2035 và khoảng 750.000-1.025.000 người vào năm 2050. Quan trọng hơn các con số dự báo, quy hoạch xác lập cơ sở pháp lý dài hạn, vùng động lực, hành lang kinh tế và dự án trọng điểm để dẫn dắt quản lý, đầu tư. Với người dân, mô hình đa cực gắn giao thông công cộng có thể cải thiện kết nối tới việc làm, giáo dục, y tế và dịch vụ; nhưng lợi ích chỉ thành hiện thực khi hạ tầng được triển khai đồng bộ, không để đô thị hóa chạy trước năng lực phục vụ.
Để Đắk Lắk phát triển kinh tế theo quy mô liên vùng, Buôn Ma Thuột cần nối vùng nguyên liệu với chế biến, logistics, cảng biển và thị trường, thay vì chỉ mở rộng địa giới phát triển. Đề xuất khu thương mại tự do gắn với cảng Bãi Gốc và Khu kinh tế Nam Phú Yên có thể tạo trục kết nối từ cao nguyên ra duyên hải, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào cơ chế điều phối và hạ tầng thực tế. Tỉnh cũng đề nghị xây dựng đề án phát triển đến năm 2035, tầm nhìn 2050, gắn với hành lang kinh tế Đông - Tây. Bước tiếp theo là hoàn thiện báo cáo, kiến nghị Trung ương và triển khai theo nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, việc, trách nhiệm, thời gian, sản phẩm và thẩm quyền. Đó là thước đo cần thiết để chính sách đặc thù Đắk Lắk không dừng ở kỳ vọng. Buôn Ma Thuột tăng trưởng bền vững hay không sẽ được quyết định bởi khả năng biến quy hoạch và cơ chế thành kết nối, việc làm và dịch vụ tốt hơn.
