Nhận diện nguy cơ trước khi lời rủ rê thành thói quen
Thuốc lá điện tử là sản phẩm tạo khí dung để người dùng hít vào, có thể chứa nicotine gây nghiện và các thành phần tiềm ẩn nguy cơ cho sức khỏe, nhất là với cơ thể đang phát triển. Vì vậy, trang bị khả năng nhận diện và từ chối không nên dừng ở một buổi tuyên truyền: đó là kỹ năng thiết yếu để học sinh tự bảo vệ mình. Chiều 27.10, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An phối hợp với Báo Tiền Phong tổ chức diễn đàn “Nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới” tại Trường THPT Lê Viết Thuật. Chương trình có hơn 1.000 học sinh tham gia trực tiếp, cùng chuyên gia tâm lý, giảng viên và nhà nghiên cứu; hoạt động cũng được kết nối trực tuyến tới các trường trong tỉnh.
Quy mô ấy có ý nghĩa bởi vấn đề không còn xa lạ với trường học. Phó Giám đốc Sở Đặng Xuân Quang cảnh báo việc sử dụng thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử và các chất gây nghiện mới, đang có xu hướng trẻ hóa. Mạng xã hội khiến việc tiếp cận thông tin và tìm nguồn mua dễ dàng hơn, trong khi tò mò, áp lực bạn bè và mong muốn khẳng định bản thân có thể đẩy học sinh đến quyết định thử. Một diễn đàn hiệu quả cần giúp các em nhận ra rằng lời mời “thử một lần” cũng là tình huống cần cân nhắc, không phải chuyện vô hại.
Từ hiểu biết đến kỹ năng nói không
Điểm đáng giá của diễn đàn là biến cảnh báo thành bài tập ứng phó. Qua phóng sự “Khói ảo – hệ lụy thật”, hoạt động tương tác “Đúng hay bẫy?” và tình huống “30 giây nói không”, học sinh luyện nhận diện nguy cơ, từ chối lời rủ rê và tìm người hỗ trợ khi gặp tình huống nguy hiểm. Những cách thực hành này thiết thực hơn việc chỉ yêu cầu các em ghi nhớ tác hại: học sinh cần có sẵn lời đáp, biết rời khỏi tình huống gây áp lực và báo cho người lớn đáng tin cậy. Khi học sinh từ chối được luyện tập trong môi trường an toàn, các em có thêm cơ hội giữ vững lựa chọn khi đối diện bạn bè hoặc trào lưu trên mạng.
Thông điệp “Không thử – Không dùng – Không tiếp tay” cũng đặt trách nhiệm vào đúng chỗ. Không thử để tránh mở đầu cho lệ thuộc; không dùng để bảo vệ sức khỏe; không tiếp tay để không biến sự im lặng hay việc chuyền tay sản phẩm thành mắt xích đưa nguy cơ đến bạn khác. Diễn đàn có thể khơi mở cuộc trao đổi, nhưng kỹ năng chỉ bền khi được nhắc lại trong lớp học, gia đình và các hoạt động ngoại khóa. Nhà trường cần môi trường không khói thuốc và phối hợp với gia đình để học sinh biết tìm đến ai khi bị rủ rê.
Bảo vệ sức khỏe cá nhân cũng là bảo vệ cộng đồng
Cảnh giác không đồng nghĩa với hoảng sợ; điều cần thiết là hiểu sản phẩm có thể gây hại và không tự suy đoán mức độ an toàn qua hình thức hay lời quảng bá. Bác sĩ Nguyễn Trọng Toàn, Khoa Chống độc, Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An, cho biết thuốc lá điện tử có thể chứa nicotine gây nghiện và các thành phần nguy cơ, ảnh hưởng đến hệ hô hấp, hệ thần kinh, đặc biệt ở lứa tuổi đang phát triển. Bối cảnh rộng hơn càng đáng lưu tâm: hơn 100.000 người Việt Nam tử vong mỗi năm do sử dụng thuốc lá. Con số này nhắc rằng phòng chống thuốc lá không chỉ là câu chuyện của từng cá nhân, mà còn là nỗ lực giảm tổn hại cho gia đình và cộng đồng.
Học sinh chủ động trang bị kiến thức và rèn bản lĩnh trước cám dỗ sẽ bảo vệ được mình, đồng thời có thể nhắc bạn bè, người thân tránh xa thuốc lá và chất gây nghiện. Đây là lý do hoạt động giáo dục cần đi cùng môi trường học đường an toàn, sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cơ quan chức năng. Trong năm 2026, Hội Hồi sức Cấp cứu và Chống độc Việt Nam đề xuất bổ sung giải pháp giảm tác hại thuốc lá khi sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Dù chính sách và hoạt động truyền thông tiếp tục được bàn thảo, kết luận trước mắt rất rõ: biết nhận diện, dám từ chối và không tiếp tay là những lựa chọn cụ thể để bảo vệ sức khỏe cá nhân lẫn cộng đồng.
