Biết nhận diện nguy cơ trước khi quá muộn
Ma túy học đường là nguy cơ chất gây nghiện xâm nhập môi trường học tập, có thể xuất hiện trong những tình huống bạn bè rủ rê, chuyền tay sản phẩm hoặc sử dụng thứ không rõ thành phần. Vì vậy, kỹ năng nhận diện và tìm trợ giúp cần được xem là kiến thức thiết yếu, không phải chuyện chỉ dành cho người lớn. Một tình huống được nêu tại diễn đàn đặt học sinh trước lựa chọn khó: bạn cùng bàn co giật, ảo giác sau khi dùng sản phẩm không rõ thành phần, rồi xin giữ kín vì sợ bị kỷ luật. Các nhóm học sinh đề xuất báo ngay cho người lớn, giáo viên hoặc nhân viên y tế, thay vì giữ bí mật. Đây là phản ứng đúng: khi sức khỏe và tính mạng bị đe dọa, cứu người quan trọng hơn nỗi lo bạn bị trách phạt.
Anh Trần Đình Huy, Bí thư Đoàn trường Phổ thông Dân tộc Nội trú tỉnh Nghệ An, nhấn mạnh rằng học sinh cần báo người có trách nhiệm ngay, gọi cấp cứu khi khẩn cấp, không để người gặp nạn một mình và không tự xử lý theo kinh nghiệm.
Từ chối dứt khoát trước áp lực bạn bè
Nguy cơ không chỉ nằm ở một sản phẩm lạ mà còn ở áp lực phải hòa nhập. Một tình huống khác mô tả nhóm bạn chuyền tay thuốc lá điện tử, quay video đăng mạng xã hội rồi liên tục rủ người khác thử. Học sinh cần nhận ra rằng số đông không làm cho hành vi trở nên an toàn: từ đầu năm 2025, Việt Nam đã cấm thuốc lá điện tử.
TS. Trần Hằng Ly khuyến nghị học sinh tự đánh giá và suy nghĩ trước khi quyết định, tập nói không một cách lịch sự nhưng dứt khoát, đồng thời tự tin giữ vững chính kiến. Khi bị rủ rê, các em nên từ chối, rời khỏi tình huống nếu sức ép kéo dài, không quay hoặc chia sẻ video cổ xúy việc sử dụng. Những cách ứng phó cụ thể này biến kỹ năng tự bảo vệ thành hành động có thể thực hiện ngay, thay vì chỉ là lời nhắc chung chung.
Bảo vệ bạn là tìm người lớn trợ giúp
Tâm lý sợ bạn giận hoặc bị kỷ luật có thể khiến học sinh im lặng, nhưng giữ kín sự việc không đồng nghĩa với bảo vệ bạn. Nếu bạn có biểu hiện co giật, ảo giác hay bất thường sau khi dùng sản phẩm không rõ thành phần, hãy báo ngay giáo viên, nhân viên y tế trường học hoặc người lớn đáng tin cậy; trường hợp khẩn cấp cần gọi cấp cứu. Đừng bỏ bạn một mình và đừng trì hoãn tìm trợ giúp chỉ vì lời đề nghị giữ bí mật.
Gia đình và nhà trường cần đồng hành để học sinh biết mình có thể tìm đến ai khi gặp tình huống vượt quá khả năng xử lý. Sự hỗ trợ kịp thời, bình tĩnh giúp các em lựa chọn cách ứng phó an toàn, thay vì tự xoay xở hoặc sợ bị phán xét. Trong phòng chống ma túy, việc khuyến khích học sinh lên tiếng khi thấy nguy cơ cũng quan trọng như việc hướng dẫn các em nói không với chất lạ và lời mời sử dụng.
Phòng ngừa bằng kiến thức và hành động
Thông điệp thiết thực nhất là không thử sản phẩm không rõ nguồn gốc vì tò mò, không xem việc bạn bè cùng làm là lý do để tham gia, và chủ động báo người có trách nhiệm khi có dấu hiệu nguy hiểm. Những nguyên tắc này giúp học sinh nhận diện tình huống đáng ngờ, từ chối lời rủ rê và biết bước tiếp theo cần làm.
Ma túy học đường không thể được ngăn chặn chỉ bằng lời cảnh báo. Học sinh cần được rèn luyện cách từ chối và tìm trợ giúp; gia đình, nhà trường cần tạo môi trường để các em có thể lên tiếng mà không ngần ngại. Khi mỗi em biết bảo vệ mình và hành động kịp thời vì bạn bè, phòng chống ma túy mới trở thành kỹ năng sống cụ thể, thay vì khẩu hiệu.
