Tự chủ là điều kiện để đứng vững giữa biến động
Năng lực tự chủ kinh tế là khả năng duy trì các nền tảng thiết yếu, thích ứng trước cú sốc và tạo động lực phát triển mới mà không phải khép mình khỏi hợp tác quốc tế. Đây không còn là lựa chọn phụ trợ: nó quyết định Việt Nam có thể giữ vững đà phát triển và nâng vị thế trong trật tự kinh tế đang đổi thay hay không.
Tại cuộc đối thoại cấp cao ở Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng cảnh báo cạnh tranh giữa các nước lớn đang lan từ kinh tế sang công nghệ, dữ liệu, năng lượng và các chuẩn mực thương mại, đầu tư, quản trị. Cùng lúc, phân mảnh kinh tế và việc tái định hình chuỗi cung ứng khiến phụ thuộc vào một vài thị trường, đối tác hay nguồn cung trở thành rủi ro. Với một nền kinh tế có độ mở cao, Việt Nam khó tránh tác động từ bên ngoài; vì vậy, ứng phó từng cú sốc riêng lẻ là chưa đủ. Điều cần thiết là củng cố sức chống chịu để biến khả năng phục hồi thành lợi thế cạnh tranh.
Đổi mới tăng trưởng phải tạo ra năng lực thực chất
Chiến lược kinh tế Việt Nam sẽ khó đạt mục tiêu nếu chỉ dựa vào lợi thế sản xuất sẵn có. Định hướng được nêu là đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng nâng năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh; khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực tạo giá trị mới. Đây là bước chuyển cần thiết nếu Việt Nam muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu thay vì chủ yếu đảm nhận những khâu có giá trị gia tăng thấp.
Nền tảng vĩ mô cũng cần đủ vững để doanh nghiệp và người dân không phải gánh toàn bộ tác động khi môi trường bên ngoài xấu đi. Chính phủ nêu định hướng điều hành linh hoạt, bảo đảm các cân đối lớn, trong đó có năng lượng và lương thực, đồng thời duy trì nợ công ở mức an toàn khoảng 34–35% GDP để có dư địa hỗ trợ khi biến động xảy ra. Cải cách thủ tục đã giúp tiết giảm 53% thời gian và 55% chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp trong chín tháng năm 2026. Những kết quả như vậy có ý nghĩa trực tiếp: thủ tục gọn hơn giúp người dân tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn và doanh nghiệp bớt thời gian, chi phí cho việc tuân thủ.
Hội nhập để trở thành mắt xích đáng tin cậy
Tự chủ không đồng nghĩa với tự cô lập. Việt Nam đặt mục tiêu trở thành mắt xích quan trọng, đáng tin cậy trong chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời hướng tới vai trò trung tâm mới nổi về công nghệ số, năng lượng xanh và sản xuất nông nghiệp xanh. Để tiến gần hơn tới mục tiêu ấy, năng lực trong nước phải đi lên song song với hội nhập kinh tế: doanh nghiệp nội địa cần gắn kết thực chất hơn với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, viện nghiên cứu và trường đại học để cùng phát triển công nghệ, nhân lực và mạng lưới nhà cung ứng.
Việt Nam cũng chủ trương tận dụng 18 hiệp định thương mại tự do đã ký kết để mở rộng thị trường, đa dạng hóa đối tác và thu hút nguồn lực. Nhưng số lượng thỏa thuận không tự động nâng tầm vị thế; điều quan trọng là doanh nghiệp trong nước có đủ năng lực để tham gia sâu hơn, còn thể chế và hạ tầng có đáp ứng được yêu cầu mới hay không. Hội nhập hiệu quả phải giúp nền kinh tế giảm lệ thuộc vào một vài đầu mối, đồng thời tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp nội địa học hỏi, làm chủ công nghệ và giữ lại giá trị lớn hơn.
Thước đo là kết quả, không chỉ là định hướng
Các mục tiêu về tự chủ và vị thế toàn cầu chỉ có sức thuyết phục khi chuyển thành năng suất cao hơn, doanh nghiệp có năng lực công nghệ tốt hơn, quản trị hiệu quả hơn và khả năng chống chịu trước cú sốc được cải thiện. Những ưu tiên tiếp theo gồm hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, nâng chất lượng nguồn nhân lực và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Đây là những việc khó, đòi hỏi thực hiện liên tục chứ không thể hoàn tất bằng một tuyên bố hay một kỳ đối thoại.
Việc Thành phố Hồ Chí Minh và Diễn đàn Kinh tế Thế giới công bố tuyên bố chung về định hướng hợp tác tạo thêm cơ sở kết nối thành phố với mạng lưới chuyên gia, tổ chức và đối tác quốc tế. Tuy nhiên, kết nối chỉ có giá trị khi dẫn tới dự án, tri thức và năng lực sản xuất cụ thể. Việt Nam có cơ hội nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, nhưng cơ hội ấy phụ thuộc vào việc xây dựng nội lực đủ mạnh để hội nhập trên thế chủ động. Kết luận cần rõ ràng: tự chủ và hội nhập không phải hai hướng đối lập; chúng chỉ bổ trợ nhau khi đổi mới tăng trưởng đem lại năng lực thực chất cho người dân và doanh nghiệp.
