Trẻ, khỏe mạnh không đồng nghĩa với an toàn
Sốt xuất huyết nặng là tình trạng nhiễm virus Dengue gây biến chứng như thoát huyết tương, sốc, xuất huyết nghiêm trọng hoặc tổn thương cơ quan, có thể đe dọa tính mạng ở mọi lứa tuổi. Ca bệnh của L.T.S., 23 tuổi, ở Tuyên Quang, là lời nhắc rõ ràng rằng thể lực tốt không bảo đảm bệnh sẽ nhẹ. Người bệnh trước đó không ghi nhận bệnh nền, khởi phát sốt cao và đau tức bụng, tự dùng thuốc tại nhà nhưng không cải thiện. Đến ngày thứ ba, anh tiêu lỏng nhiều lần, buồn nôn và mệt mỏi; sau khi được chẩn đoán sốt xuất huyết ở cơ sở y tế, tình trạng vẫn xấu đi, tụt huyết áp và suy hô hấp. Đây không phải lý do để hoảng sợ trước mọi cơn sốt, nhưng là lý do để không đánh giá mức độ bệnh chỉ bằng tuổi tác hay vẻ khỏe mạnh.
Khi chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, bệnh nhân cần thở máy với nồng độ oxy 100% nhưng SpO₂ chỉ khoảng 80%; nhịp tim 120–140 lần/phút và huyết áp 80/40 mmHg dù đã dùng thuốc vận mạch. Xét nghiệm ghi nhận Dengue dương tính cùng bất thường chức năng gan, thận và đông máu. Các bác sĩ chẩn đoán sốc sốt xuất huyết Dengue kèm suy hô hấp nguy kịch tiến triển thành hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS). Những con số ấy cho thấy bệnh đã vượt xa một đợt sốt thông thường: tuần hoàn và trao đổi khí đều bị đe dọa.
ECMO hỗ trợ trao đổi khí, không thay thế điều trị toàn diện
Khi oxy máu không cải thiện dù đã thở máy ở mức oxy tối đa, ê-kíp hồi sức quyết định sử dụng VV-ECMO, kỹ thuật đưa máu qua màng trao đổi khí ngoài cơ thể để bổ sung oxy và loại bỏ carbon dioxide, qua đó hỗ trợ phổi trong lúc điều trị và chờ hồi phục. ECMO sốt xuất huyết không phải thuốc chữa virus Dengue và cũng không phải phương án dành cho mọi ca bệnh; đây là biện pháp hỗ trợ chuyên sâu khi suy hô hấp đặc biệt nghiêm trọng, cần được triển khai trong điều kiện hồi sức phù hợp.
Bệnh nhân đồng thời được thở máy, dùng thuốc vận mạch và lọc máu liên tục. Sự phối hợp này nhằm hỗ trợ trao đổi khí, tuần hoàn, cân bằng dịch và chức năng thận, chứ không chỉ tập trung vào con số oxy. Sau 13 ngày hồi sức tích cực, đến 15 giờ ngày 26/10, người bệnh được rút ECMO và ống nội khí quản, tỉnh táo nhưng vẫn tiếp tục được theo dõi, chăm sóc tại bệnh viện. Trường hợp này cho thấy vai trò của hồi sức đa cơ quan khi bệnh diễn tiến nguy kịch; đồng thời, kết quả tốt không nên khiến người bệnh nghĩ rằng có thể chờ đến lúc khó thở mới đi khám.
Giảm sốt không phải lúc nào cũng là dấu hiệu hồi phục
Một điểm dễ gây chủ quan là giai đoạn nguy hiểm thường xuất hiện từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy, có thể đúng lúc người bệnh bắt đầu hạ sốt hoặc vừa hết sốt. Khi đó, thoát huyết tương có thể làm giảm thể tích tuần hoàn, cô đặc máu và dẫn tới sốc; vì vậy, nhiệt độ giảm không đủ để kết luận bệnh đã qua. Các dấu hiệu sốt xuất huyết cần được nhìn cùng diễn biến toàn thân, nhất là đau bụng nhiều hoặc liên tục, nôn nhiều, mệt lả, vật vã, lừ đừ, chảy máu bất thường, tiểu ít hay khó thở. Nếu triệu chứng kéo dài, nặng lên hoặc xuất hiện những biểu hiện này, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời, thay vì tiếp tục tự theo dõi tại nhà.
Người nghi mắc sốt xuất huyết không nên tự ý truyền dịch tại nhà hoặc dùng aspirin, ibuprofen và các thuốc chống viêm không steroid khác vì có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết. Sau khi rút ECMO và ống nội khí quản, bệnh nhân vẫn được theo dõi tại viện; người bệnh dự kiến xuất viện ngày 27/10 nếu sức khỏe tiếp tục ổn định và đáp ứng tiêu chí ra viện. Bài học thiết thực không phải là ai mắc Dengue cũng sẽ cần ECMO, mà là cần nhận ra lúc bệnh đổi chiều và tìm hỗ trợ y tế đúng lúc.
Điều cần nhớ từ một ca bệnh nguy kịch
Ca bệnh 23 tuổi nhắc rằng sốc sốt xuất huyết và suy hô hấp có thể xảy ra cả ở người trẻ không bệnh nền. ECMO cùng lọc máu liên tục đã hỗ trợ chức năng sống trong giai đoạn nguy kịch, nhưng không thể thay thế việc theo dõi sát và đánh giá y tế khi bệnh chuyển nặng. Đặc biệt trong những ngày hạ sốt, đừng xem cơn sốt giảm là bằng chứng đã khỏi. Đau bụng liên tục, nôn nhiều, lừ đừ, chảy máu, tiểu ít hoặc khó thở đều cần được xử trí y tế sớm. Chủ động đi khám khi có cảnh báo an toàn hơn nhiều so với chờ đến khi suy tuần hoàn hay thiếu oxy nghiêm trọng.
