Hội nghị trước sức ép từ một thế giới biến động
Khả năng thích ứng ASEAN là năng lực duy trì đoàn kết, vai trò trung tâm và hợp tác thiết thực của khối khi đối mặt biến động địa chính trị, kinh tế và các thách thức an ninh mới. Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 tại Manila vì thế không chỉ là dịp tổng kết, mà còn là phép thử cho năng lực cùng hành động của các thành viên. Đại sứ Việt Nam tại Philippines Lại Thái Bình đã chia sẻ về trọng tâm hội nghị, đóng góp của Việt Nam và những ưu tiên hợp tác giữa hai nước. Theo lời mời của Tổng thống Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr., Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam dự hội nghị và các cuộc gặp liên quan tại Manila từ ngày 14 đến 17/11. Thời điểm này đáng chú ý: cạnh tranh giữa các cường quốc, xung đột, bất ổn thương mại và các rủi ro về khí hậu, năng lượng, lương thực, mạng đang đòi hỏi ASEAN phải phản ứng nhanh hơn, nhưng vẫn giữ được tiếng nói chung.
Ba hướng ưu tiên định hình nghị trình
Chủ đề Chủ tịch ASEAN của Philippines năm 2026 là “Cùng chèo lái tương lai chung”, với ba trụ cột: củng cố nền tảng hòa bình và an ninh, thúc đẩy các hành lang thịnh vượng và trao quyền cho người dân. Đây là cách tiếp cận hợp lý: an ninh tạo điều kiện cho phát triển, còn thành quả kinh tế chỉ bền vững khi người dân được hưởng lợi. Về an ninh, các lãnh đạo dự kiến bàn việc củng cố đoàn kết, duy trì ổn định khu vực, tình hình Biển Đông, xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông thực chất và phù hợp luật pháp quốc tế, cũng như tình hình Myanmar và Đồng thuận 5 điểm. Về kinh tế, nghị trình đặt trọng tâm vào liên kết nội khối, chuỗi cung ứng và năng lực cạnh tranh; việc ký Hiệp định Khung ASEAN về Kinh tế số được kỳ vọng sẽ thúc đẩy thương mại số, thanh toán xuyên biên giới và luồng dữ liệu. Hợp tác năng lượng, chuyển đổi xanh, AI, bán dẫn và an ninh lương thực cũng gắn trực tiếp với sức chống chịu lâu dài.
Trụ cột trao quyền cho người dân cần được đánh giá bằng kết quả cụ thể: thu hẹp khoảng cách phát triển, nâng chất lượng nguồn nhân lực, đào tạo kỹ năng số và bảo vệ lao động di cư, cùng các nhóm dễ bị tổn thương. Hợp tác về giáo dục, y tế, du lịch và ứng phó thiên tai cũng có ý nghĩa gần gũi với đời sống. Nếu các cam kết tại Hội nghị ASEAN 49 chuyển thành chương trình phối hợp thực chất, doanh nghiệp có thể hưởng lợi từ kết nối số và chuỗi cung ứng đáng tin cậy hơn, còn người dân có thêm cơ hội học tập, việc làm và giao lưu trong khu vực. Đó là thước đo quan trọng hơn những tuyên bố chung: vai trò ASEAN chỉ được củng cố khi hợp tác khu vực tạo ra lợi ích có thể cảm nhận được.
Hợp tác Việt Nam–Philippines cần đi vào việc cụ thể
Hợp tác Việt Nam Philippines có thể bổ trợ cho các ưu tiên của ASEAN nếu tập trung vào những lĩnh vực tạo lợi ích chung thay vì dừng ở cam kết ngoại giao. Đại sứ Lại Thái Bình nêu năm phương diện phối hợp; trong đó, các nội dung được đề cập gồm đẩy mạnh hợp tác kinh tế, thương mại và kết nối khu vực, đồng thời tăng cường giao lưu nhân dân, kết nối văn hóa và hợp tác giữa các địa phương. Hai nước cũng cần duy trì trao đổi, tham vấn tại các diễn đàn ASEAN và cơ chế do ASEAN dẫn dắt như Hội nghị Cấp cao Đông Á và Diễn đàn Khu vực ASEAN; qua đó góp phần giữ tiếng nói chung và thúc đẩy Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Hướng đi này có giá trị chiến lược: phối hợp song phương bền chặt giúp ASEAN tăng đoàn kết, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc biến đồng thuận thành hành động và tôn trọng luật pháp quốc tế.
Việt Nam nhấn mạnh việc duy trì hòa bình, ổn định, đề cao luật pháp quốc tế và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Đây không chỉ là lập trường nguyên tắc mà còn là điều kiện để thương mại, kết nối và giao lưu khu vực phát triển. Khi các nước phối hợp thường xuyên, ASEAN có thêm dư địa xử lý bất đồng mà không để cạnh tranh bên ngoài làm suy yếu đoàn kết nội khối. Với nền tảng chính trị và quyết tâm của lãnh đạo hai nước, Việt Nam và Philippines có thể đóng góp tích cực hơn cho một ASEAN đoàn kết, tự cường, năng động và thịnh vượng. Thách thức là bảo đảm các ưu tiên về an ninh, kinh tế và con người tiến triển đồng đều; nếu chỉ đạt tiến bộ ở một trụ cột, khả năng thích ứng của cả khối vẫn sẽ thiếu vững chắc.
Thước đo cuối cùng là sức mạnh hành động chung
Hội nghị ASEAN 49 diễn ra giữa những rủi ro khó dự báo, nên thành công không thể chỉ tính bằng số văn kiện được thông qua. Điều quan trọng hơn là các nước có duy trì được vai trò trung tâm của ASEAN, củng cố hợp tác thực chất và đưa lợi ích đến với người dân hay không. Việt Nam và Philippines có cơ hội thúc đẩy điều đó thông qua phối hợp về hòa bình, thương mại, kết nối và giao lưu nhân dân. Nếu cam kết được triển khai nhất quán, ASEAN sẽ vừa bảo vệ được tiếng nói chung, vừa thích ứng tốt hơn trước khủng hoảng. Đây là con đường thiết thực để xây dựng một khu vực hòa bình, thịnh vượng; còn hội nghị tại Manila là bước tiếp theo để các thành viên chứng minh họ có thể cùng chèo lái tương lai chung.
