Giải phóng mặt bằng bắt đầu từ hồ sơ và hiện trạng
Giải phóng mặt bằng cho metro là quá trình xác định ranh đất cần thu hồi, ghi nhận nhà cửa và tài sản gắn liền với đất, xác minh quyền sử dụng, rồi lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trước khi bàn giao mặt bằng thi công. Đây không phải một lần kiểm tra đơn lẻ: độ chính xác và minh bạch của từng bước có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người dân.
Tại Lái Thiêu, ngày 19-10, chính quyền phường tổ chức khảo sát, đo đạc, kiểm đếm và xác định nguồn gốc đất của các hộ trong phạm vi dự án Metro số 2 Thủ Dầu Một – Tao Đàn. Đoạn tuyến qua phường dài khoảng 4 km, ảnh hưởng khoảng 209 trường hợp, với diện tích đất dự kiến thu hồi khoảng 70.900 m². Quy mô này cho thấy vì sao kiểm đếm đất cần làm kỹ: sai lệch về diện tích hay tài sản có thể kéo theo tranh chấp và làm chậm các bước sau.
Bốn khâu người dân cần theo dõi
Người dân nên xem đợt kiểm kê là dịp đối chiếu thông tin, không chỉ là buổi ghi nhận của tổ công tác. Hồ sơ rõ ràng từ đầu giúp phương án bồi thường có căn cứ và hạn chế việc phải rà soát lại.
- Nghe phổ biến thông tin về phạm vi dự án và phần đất dự kiến bị ảnh hưởng.
- Cùng tổ công tác ghi nhận hiện trạng, đo đạc diện tích đất và kiểm kê nhà ở, công trình, cây trồng cùng tài sản gắn liền với đất.
- Đối chiếu giấy tờ và thông tin liên quan để xác định nguồn gốc, tình trạng sử dụng đất.
- Dùng kết quả kiểm kê và xác minh làm căn cứ cho thủ tục thu hồi đất, lập và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Tổ công tác tại Lái Thiêu dự kiến phổ biến thông tin, ghi nhận hiện trạng và đo đạc chi tiết trong tháng 10-2026. Gia đình bị ảnh hưởng nên chủ động chuẩn bị giấy tờ liên quan và kiểm tra kỹ nội dung ghi nhận. Kiểm đếm không đồng nghĩa với việc phương án cuối cùng đã được phê duyệt; đây là cơ sở để các thủ tục tiếp theo được xem xét.
Bồi thường và tái định cư phải đi cùng phương án sinh kế
Với đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM đề nghị các đơn vị rà soát, góp ý để hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét. Khoản đầu tư đề xuất cho công tác này là khoảng 1.831,6 tỉ đồng từ ngân sách TP.HCM, dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2026–2027. Đây là kế hoạch vốn cho công tác bồi thường, không phải mức chi trả cố định cho từng hộ.
Phạm vi giải phóng mặt bằng dự kiến khoảng 4,7 ha, tập trung ở An Khánh và Bình Trưng; khoảng 43 trường hợp bị ảnh hưởng, trong đó dự kiến có 4 trường hợp giải tỏa toàn bộ. Các địa phương còn phải xác định nhu cầu và địa điểm tái định cư, tạm cư, khả năng chuẩn bị quỹ nhà đất, cũng như hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi nghề và việc làm. Vì vậy, tái định cư metro không nên chỉ được nhìn như chuyện bố trí nơi ở: phương án cần tính đến sinh kế và khả năng ổn định cuộc sống.
Phối hợp địa phương là phép thử về minh bạch
Tại phường Tam Bình, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường và Ban Quản lý đường sắt đô thị TP.HCM đã ký hợp đồng triển khai bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho dự án metro số 2 Thủ Dầu Một – TP.HCM. Tuyến dài khoảng 35,1 km, dự kiến khởi công cuối năm 2026 và hoàn thành năm 2030. Việc phân định trách nhiệm và cơ chế phối hợp là cần thiết, nhưng điều người dân cần thấy là thông tin nhất quán, cách xử lý hồ sơ công khai và cơ hội phản ánh sai sót.
Ở Bến Thành – Thủ Thiêm, các sở ngành đang được đề nghị rà soát quy hoạch, hạ tầng, ranh thu hồi và số trường hợp bị ảnh hưởng trước khi hồ sơ được thẩm định. Còn với tuyến Thủ Dầu Một – Tao Đàn, dự án dự kiến khởi công tháng 12-2026, vận hành năm 2030. Những mốc này khiến công tác chuẩn bị mặt bằng trở nên cấp thiết, nhưng tiến độ không nên đánh đổi bằng việc kiểm kê thiếu chính xác. Bồi thường minh bạch và tái định cư phù hợp mới là nền tảng để dự án đi nhanh mà vẫn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.
