Tám đô thị, một cấu trúc phát triển đa cực
Tám đô thị động lực là mạng lưới các trung tâm đô thị được quy hoạch để kết nối những tiểu vùng và hành lang kinh tế, phân công chức năng và cùng mở rộng cơ hội tăng trưởng cho toàn tỉnh. Quyết định 676/QĐ-UBND ngày 24/02/2026 về điều chỉnh quy hoạch An Giang xác lập hướng phát triển đa cực, đặt các đô thị vào một cấu trúc liên kết thay vì xem chúng như những điểm đầu tư độc lập. Đến ngày 05/8/2026, tại buổi làm việc về định hướng phát triển đô thị, Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mừng ví hệ thống này như “con tàu động lực”, với Phú Quốc là mũi tàu và các đô thị hạt nhân khác tạo nên những tọa độ phát triển. Hình ảnh ấy nhấn đúng vấn đề: sức bật không nằm ở số lượng đô thị, mà ở khả năng phối hợp. Nếu mỗi nơi chạy theo một khuôn mẫu, nguồn lực sẽ bị chia nhỏ; nếu phân vai rõ, lợi thế riêng có thể cộng hưởng.
Mạng lưới được định hình trên không gian rộng, từ đồng bằng sông Tiền, sông Hậu đến vùng biển phía Tây, đảo và khu vực biên giới giáp Campuchia, đồng thời bao gồm vùng núi Bảy Núi–Hà Tiên. Cấu trúc ấy cho phép An Giang nối các hoạt động nông nghiệp, du lịch, thương mại biên giới, kinh tế biển và logistics trong cùng một tầm nhìn. Đây là nền tảng đáng kể, nhưng cũng khiến bài toán quy hoạch khó hơn: kết nối các miền đất không thể chỉ là vẽ tuyến đường trên bản đồ, mà phải xác định hàng hóa, dịch vụ và lao động sẽ lưu chuyển qua đâu, đến trung tâm nào.
Phân vai để các cực tăng trưởng bổ trợ nhau
Rạch Giá được định vị là trung tâm hành chính, kinh tế, thương mại, dịch vụ và đầu mối quan trọng của kinh tế biển; Long Xuyên là đô thị tăng trưởng gắn với giáo dục, y tế, đào tạo, chế biến nông sản và logistics nông nghiệp. Phú Quốc phát huy thế mạnh biển đảo, du lịch và dịch vụ chất lượng cao; Châu Đốc kết hợp du lịch văn hóa, tín ngưỡng với thương mại biên giới, trung chuyển hàng hóa; Hà Tiên nối kinh tế ven biển với giao thương biên giới và du lịch. Kiên Lương, Giồng Riềng và An Biên mở rộng mạng lưới về phía các khu dân cư, vùng sản xuất và hành lang kinh tế. Phân vai như vậy có sức thuyết phục hơn việc cố biến mọi đô thị thành một phiên bản của nhau. Phát triển đô thị chỉ tạo giá trị khi nơi này bổ sung cho nơi kia, không tranh giành cùng một nhóm dự án hay nguồn lực.
Tái cấu trúc theo hướng đa tầng, đa cực còn đặt các đô thị trong quan hệ với đất liền, biển, đảo, không gian số và những không gian phát triển mới, thay vì giới hạn quy hoạch ở ranh giới hành chính. Trong cấu trúc ấy, Phú Quốc được định hướng thành trung tâm du lịch sinh thái biển đảo, dịch vụ, tài chính và đổi mới sáng tạo, đồng thời là đầu mối kết nối vùng Đồng bằng sông Cửu Long với khu vực và thế giới. Nhưng một cực lớn không thể thay thế mạng lưới còn lại. Giá trị của Phú Quốc sẽ lan tỏa rộng hơn nếu các trung tâm đất liền, cửa khẩu và vùng sản xuất có kết nối thông suốt, thay vì đứng ngoài dòng lưu chuyển.
Mở dư địa tăng trưởng bằng kết nối thực chất
Lợi ích kinh tế của cấu trúc đa cực phụ thuộc vào việc giao thông có nối được vùng nguyên liệu với chế biến, thị trường và đầu mối vận tải hay không. Quy hoạch đặt yêu cầu kết nối đồng bộ đường bộ, đường thủy, cảng và các trung tâm vận chuyển; khi hàng hóa lưu thông thuận lợi, doanh nghiệp có thể giảm chi phí, nâng sức cạnh tranh, còn nông sản có thêm cơ hội tiếp cận thị trường. Các hành lang cao tốc Châu Đốc–Cần Thơ–Sóc Trăng và Hà Tiên–Rạch Giá–Bạc Liêu được xác định là những dự án giao thông động lực, lần lượt tăng kết nối từ khu vực biên giới vào trục đồng bằng và liên kết các đô thị ven biển. Đây là hướng đi hợp lý: mở rộng không gian phát triển không đồng nghĩa với xây thêm đô thị, mà là khiến các vùng hiện có tiếp cận được thị trường và dịch vụ nhanh hơn.
Thách thức là nguồn lực hữu hạn, trong khi mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân trên 11% mỗi năm giai đoạn 2026–2030 đòi hỏi lựa chọn đầu tư có sức lan tỏa. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội dự kiến cho giai đoạn này khoảng 650.000–700.000 tỷ đồng, còn danh mục dự án được nêu tại buổi làm việc về đô thị có tổng diện tích hơn 873 ha và vốn dự kiến gần 118.000 tỷ đồng. Những con số lớn không tự bảo đảm hiệu quả; ưu tiên nên thuộc về hạ tầng tháo gỡ nút thắt, kết nối vùng sản xuất và cải thiện dịch vụ thiết yếu. Tỉnh cũng đặt yêu cầu rà soát, trình duyệt 27 quy hoạch phân khu và hoàn tất thủ tục cho 28 danh mục dự án kêu gọi đầu tư tại Rạch Giá, Long Xuyên, Châu Đốc và Hà Tiên.
Thước đo cuối cùng là đời sống người dân
Tái cấu trúc chỉ đáng giá nếu người dân cảm nhận được thay đổi ngoài những bản đồ và công trình mới. Người dân Long Xuyên Trần Minh Luân mong giao thông đồng bộ hơn, môi trường sạch đẹp, ngập nước và rác thải được xử lý tốt, đồng thời có thêm việc làm tại chỗ và dịch vụ y tế, giáo dục chất lượng. Đó không phải những lợi ích phụ bên cạnh tăng trưởng; chúng là phép thử xem đô thị có phục vụ con người hay chỉ mở rộng diện tích xây dựng. Quy hoạch cũng xác định phát triển 8 đô thị động lực phải lấy người dân làm trung tâm, hướng tới tăng trưởng bền vững và nâng chất lượng cuộc sống. Vì vậy, các dự án cần được đánh giá không chỉ bằng vốn huy động hay tiến độ, mà còn bằng khả năng giảm thời gian đi lại, tạo việc làm ổn định và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ.
Bước tiếp theo là ưu tiên nguồn lực hoàn thành các công trình hạ tầng chiến lược phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Phú Quốc, đồng thời tiếp tục xây dựng kết nối giao thông và các cực tăng trưởng. Tầm nhìn đến năm 2045 hướng tới nền kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế dữ liệu và kinh tế tuần hoàn. Để những mục tiêu ấy không dừng ở khẩu hiệu, An Giang cần giữ kỷ luật phân vai, phối hợp liên vùng và dành vốn cho các mắt xích tạo hiệu quả chung. Tám đô thị có thể mở rộng đáng kể không gian phát triển của tỉnh, nhưng chỉ khi được vận hành như một mạng lưới thống nhất: mỗi nơi phát huy thế mạnh, hàng hóa và con người lưu chuyển thuận lợi, còn thành quả tăng trưởng hiện rõ trong đời sống thường nhật.
