Moscow đánh giá kế hoạch chưa thể triển khai
Trung chuyển khí đốt Nga qua Ukraine là tuyến đưa nhiên liệu từ Nga sang châu Âu qua mạng lưới đường ống của Ukraine, nhưng hoạt động này đã dừng từ đầu năm 2025 và hiện chưa có điều kiện để khôi phục. Đây là điểm mấu chốt trong phản ứng của Điện Kremlin trước thông tin Washington muốn nối lại dòng khí. Ngày 2/11, người phát ngôn Dmitry Peskov nói “tình hình trên thực địa đã nói lên tất cả”, cho rằng hoàn cảnh hiện nay khiến kế hoạch không thể thực hiện.
Cách trả lời của Moscow đóng lại cánh cửa trước mắt nhưng không tuyên bố chấm dứt mọi khả năng về sau. Peskov nói triển vọng sẽ tùy thuộc vào thiện chí của bên mua, bên bán và năng lực cung ứng của bên bán. Đó không phải cam kết nối lại; nó nhấn mạnh rằng một đề xuất chính trị chưa đủ để khởi động lại tuyến vận chuyển. Muốn biến ý tưởng thành dòng khí thực tế, các bên vẫn phải giải quyết bất đồng và những điều kiện thương mại, pháp lý liên quan.
Đề xuất được cho là xuất phát từ Washington
Phản ứng của Peskov xuất hiện sau thông tin rằng Washington đang thúc đẩy khôi phục tuyến trung chuyển như một phần của đề xuất “ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng” giữa Moscow và Kiev. Theo tường thuật, các đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff đã nêu ý tưởng trong những chuyến thăm Moscow và Kiev hồi tháng 9. Đây vẫn là kế hoạch được báo chí dẫn lại từ các quan chức, không phải thỏa thuận đã được các bên công bố và thống nhất.
Phương án được mô tả là bán khí đốt Nga thông qua một bên trung gian của Mỹ, trong khi Ukraine thu phí trung chuyển và nhà đầu tư Mỹ tham gia xử lý hoạt động xuất khẩu. Washington được cho là muốn đạt thỏa thuận chấm dứt các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng trước cuộc đàm phán ba bên giữa Mỹ, Nga và Ukraine dự kiến tại Abu Dhabi trong tháng 11. Cấu trúc này có thể tạo lợi ích cho nhiều bên, nhưng cũng làm rõ đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật: đề xuất gắn việc mua bán năng lượng với ngoại giao, trừng phạt và phân chia lợi ích.
Đường ống Ukraine mắc kẹt giữa nhu cầu và chính sách
Trung chuyển khí đốt Nga qua đường ống Ukraine chấm dứt ngày 1/1/2025, sau khi Kiev không gia hạn thỏa thuận năm năm với Moscow, cắt một tuyến cung cấp lớn cho châu Âu. Việc nối lại vì thế đòi hỏi không chỉ thiện chí giữa Nga và Ukraine, mà còn một thỏa thuận mới về vận chuyển và người mua sẵn sàng tiếp nhận khí. Ý tưởng dùng bên trung gian Mỹ có thể được xem là cách tìm lối đi qua các rào cản, song không xóa được xung đột giữa kế hoạch đó với định hướng năng lượng của EU.
Brussels đã bác bỏ khả năng quay lại mua khí đốt Nga với quy mô lớn và đặt mục tiêu chấm dứt hoàn toàn nhập khẩu nhiên liệu này vào cuối năm 2027. Đây là trở ngại chính trị khó lường hơn cả khả năng vận hành đường ống: một tuyến có thể được khôi phục về mặt kỹ thuật nhưng vẫn thiếu đồng thuận về việc có nên sử dụng. Washington còn được cho là cân nhắc Nord Stream trong một thỏa thuận rộng hơn, nhưng các đường ống này bị hư hại nghiêm trọng trong các vụ nổ dưới biển năm 2022. Vì vậy, các phương án nối lại nguồn cung châu Âu vẫn là những đề xuất nhiều điều kiện.
Áp lực thị trường chưa đủ để tháo gỡ bế tắc
Nỗ lực của Washington diễn ra khi thị trường năng lượng châu Âu chịu áp lực: giá khí đốt trong khu vực đã lên mức cao nhất gần bốn năm, còn lượng dự trữ suy giảm làm tăng lo ngại về thiếu hụt trong mùa đông. Với người dân và doanh nghiệp, biến động nguồn cung có thể khiến hóa đơn năng lượng và kế hoạch sử dụng nhiên liệu trở nên khó đoán; tuy nhiên, các dữ kiện hiện có chưa cho phép kết luận rằng việc nối lại tuyến Ukraine sẽ làm giá giảm.
Sức ép thị trường khiến khí đốt Nga trở lại bàn đàm phán, nhưng không đảo ngược được lập trường của EU hay những bất đồng giữa Moscow và Kiev. Peskov từng nhấn mạnh Nga muốn một nền hòa bình lâu dài thay vì thỏa thuận ngừng bắn tạm thời. Do đó, kế hoạch khôi phục trung chuyển khí đốt khó tiến xa nếu chỉ dựa vào nhu cầu trước mắt của người mua. Cần có thỏa thuận chính trị, bảo đảm vận chuyển và sự chấp nhận của thị trường châu Âu. Hiện tại, tuyên bố của Điện Kremlin cho thấy khoảng cách giữa ý tưởng của Washington và khả năng thực thi vẫn còn lớn.
