Quyền học tập được đặt ở trung tâm
Phổ cập giáo dục mầm non là chính sách bảo đảm trẻ 5-6 tuổi được tiếp cận giáo dục, đồng thời đặt giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ trong khuôn khổ trách nhiệm của Nhà nước và quyền học tập của công dân. Đây là định hướng đáng chú ý trong nhóm chính sách giáo dục có hiệu lực từ tháng 11.
Từ ngày 1/11, Nghị định 353/2026 quy định về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5-6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ. Nhà nước phải bảo đảm điều kiện để người trong độ tuổi được tiếp cận giáo dục và hoàn thành chương trình bắt buộc; triển khai cần phù hợp thực tế địa phương, có chất lượng và bền vững.
Điểm có ý nghĩa thực tế là yêu cầu công bằng không thể dừng ở mục tiêu trên giấy. Chính sách ưu tiên nguồn lực và cơ chế hỗ trợ cho vùng dân tộc thiểu số, miền núi, địa bàn đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo và các nhóm cần được hỗ trợ. Việc huy động nguồn lực từ ngân sách và xã hội phải đi cùng quản lý công khai, minh bạch. Công tác phổ cập và xóa mù chữ cũng được quản lý trên môi trường số, từ điều tra, cập nhật dữ liệu đến kiểm tra, công nhận và duy trì kết quả.
Ai thuộc diện giáo dục bắt buộc?
Quy định mới xác định rõ nhóm tuổi cần hoàn thành chương trình phổ thông bắt buộc, giúp gia đình và địa phương có căn cứ theo dõi việc học thay vì xem việc phổ cập là nhiệm vụ riêng của nhà trường. Trẻ 6-14 tuổi chưa hoàn thành chương trình tiểu học thuộc diện giáo dục tiểu học bắt buộc. Thanh thiếu niên 11-18 tuổi đã hoàn thành tiểu học nhưng chưa hoàn thành chương trình THCS thuộc diện giáo dục THCS bắt buộc.
Chương trình áp dụng là chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học và THCS do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Với phụ huynh, điều cần làm là kiểm tra tình trạng hoàn thành chương trình của con, nhất là khi trẻ có quãng thời gian gián đoạn học tập. Với chính quyền và nhà trường, trách nhiệm không chỉ là thống kê số trẻ mà còn phải góp phần bảo đảm các em có điều kiện tiếp tục học.
Việc số hóa dữ liệu có thể giúp theo dõi tiến độ và duy trì kết quả phổ cập, nhưng chất lượng thực hiện vẫn phụ thuộc vào việc dữ liệu phản ánh đúng hoàn cảnh của trẻ. Nếu thiếu thông tin về nhóm khó tiếp cận, mục tiêu công bằng sẽ khó thành hiện thực.
Ban đại diện cha mẹ không phải kênh thu tiền
Từ ngày 15/11, Thông tư 81/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh. Thay đổi đáng chú ý là không còn ấn định ba cuộc họp toàn thể phụ huynh vào các thời điểm cố định trong năm học. Giáo viên tổ chức cuộc họp lần đầu vào năm học mới để trao đổi về chăm sóc, nuôi dưỡng, học tập của học sinh; thống nhất nội dung cần phối hợp; và bầu ban đại diện.
Các cuộc họp tiếp theo diễn ra khi cần thiết, do ban đại diện phối hợp với giáo viên tổ chức. Cách làm này có thể giảm những cuộc họp hình thức, nhưng chỉ hữu ích nếu nhà trường và phụ huynh giữ trao đổi thường xuyên, rõ mục đích và tập trung vào học sinh.
Ranh giới về vận động hỗ trợ cần được hiểu nghiêm túc: ban đại diện không được đặt khoản đóng góp bắt buộc, ấn định mức bình quân, mức tối thiểu hoặc thời hạn hỗ trợ; cũng không được lấy danh nghĩa ban để vận động tài trợ cho trường hay tiếp nhận, quản lý, sử dụng khoản tài trợ dành cho nhà trường. Việc vận động phụ huynh không được ép buộc hoặc gây áp lực, còn thông tin cá nhân và đời sống riêng tư của học sinh, gia đình không được thu thập, cung cấp, sử dụng hay công khai trái quy định.
Nhà trường và phụ huynh nên làm gì?
Với nhà trường, việc đầu tiên là tổ chức đúng cuộc họp đầu năm, nêu rõ ba nội dung cần bàn và để phụ huynh bầu ban đại diện. Mọi đề xuất phối hợp nên gắn với nhu cầu học tập, chăm sóc học sinh; không biến ban đại diện thành đầu mối thu tiền hay gây sức ép đóng góp. Quy định mới liệt kê 9 nhóm hành vi ban đại diện và thành viên không được thực hiện, vì vậy nhà trường nên phổ biến điều lệ để tránh cách làm sai lệch.
Phụ huynh nên phân biệt rõ hỗ trợ tự nguyện với khoản thu bắt buộc, hỏi minh bạch về mục đích và cách sử dụng khi được vận động, đồng thời phản ánh những trường hợp gây áp lực. Ban đại diện cần tập trung vào trao đổi, phối hợp với giáo viên và bảo vệ quyền riêng tư của học sinh.
Hai nhóm quy định cùng nhấn mạnh trách nhiệm thực chất: bảo đảm trẻ được học và giữ quan hệ nhà trường–gia đình đúng vai trò. Phổ cập giáo dục mầm non, giáo dục bắt buộc sẽ chỉ có ý nghĩa khi cơ hội học tập đến được với trẻ cần hỗ trợ; ban đại diện chỉ phát huy tác dụng khi sự phối hợp không bị biến thành nghĩa vụ tài chính. Phụ huynh và nhà trường nên lấy quyền lợi của trẻ làm chuẩn khi triển khai.
