Từ công nghệ mới đến chuyển đổi thực chất
AI và robot trong sản xuất dệt may là nhóm công nghệ hỗ trợ doanh nghiệp từ thiết kế, lập kế hoạch và kiểm soát chất lượng đến tự động hóa các công đoạn phù hợp, nhằm nâng năng suất và cải thiện cách vận hành toàn nhà máy. Hội thảo KITECH–VITAS năm 2026 đặt những ứng dụng thực tiễn này vào trung tâm cuộc thảo luận về chuyển đổi sản xuất, thay vì xem chúng như thiết bị để thay thế lao động thủ công. Hội thảo thường niên này được tổ chức từ năm 2015, là diễn đàn trao đổi chuyên môn, giới thiệu tiến bộ công nghệ và thúc đẩy hợp tác giữa ngành dệt may Việt Nam và Hàn Quốc. Theo Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp Đỗ Nam Bình, AI và robot cần được nhìn nhận trong tổng thể chuyển đổi sản xuất, không chỉ qua việc lắp đặt dây chuyền tự động. Đó là định hướng đúng: công nghệ chỉ đáng đầu tư khi giải quyết được một điểm nghẽn cụ thể.
Sức ép cạnh tranh đang khiến mô hình dựa chủ yếu vào lao động và chi phí sản xuất thấp bộc lộ giới hạn. Thị trường xuất khẩu ngày càng đòi hỏi doanh nghiệp đáp ứng không chỉ về giá, chất lượng và tiến độ mà còn về truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải, phát triển xanh và trách nhiệm xã hội. Vì vậy, chuyển đổi sản xuất cần hướng tới năng suất, năng lực công nghệ, chất lượng sản phẩm và những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn. Đây cũng là lý do AI ngành dệt may cần được đánh giá bằng kết quả vận hành, chứ không phải bằng độ mới của phần mềm hay quy mô thiết bị.
AI mở rộng vai trò từ thiết kế đến điều hành
AI có thể hỗ trợ nhiều mắt xích nối tiếp nhau: thiết kế sản phẩm, dự báo nhu cầu, lập kế hoạch sản xuất và tối ưu nguyên vật liệu, rồi đến quản lý đơn hàng, kiểm soát chất lượng và tổ chức chuỗi cung ứng. Điểm đáng chú ý là giá trị không chỉ nằm ở một công đoạn riêng lẻ. Khi dữ liệu từ thiết kế và đơn hàng kết nối với kế hoạch và điều hành nhà máy, doanh nghiệp có thêm cơ sở để hạn chế lãng phí, điều chỉnh nguồn lực và phản ứng nhanh hơn trước thay đổi nhu cầu.
Các chuyên đề tại hội thảo đề cập tiềm năng ứng dụng AI và robot trong ngành may mặc Việt Nam, cùng hệ thống quản lý vòng đời sản phẩm (PLM) và hệ thống điều hành sản xuất (MES) tích hợp AI. Những giải pháp kết nối từ thiết kế đến quản trị và điều hành sản xuất được đưa ra trao đổi nhằm giúp doanh nghiệp hình dung cách tối ưu quy trình và tiến tới mô hình sản xuất thông minh. Đây là hướng đi thuyết phục hơn việc mua một công cụ rời rạc: dữ liệu chỉ hữu ích khi chúng gắn với quyết định cụ thể, từ chọn nguyên liệu đến tổ chức đơn hàng.
Robot phù hợp với công đoạn nào?
Robot sản xuất dệt may và các giải pháp tự động hóa có thể đảm nhiệm những phần việc phù hợp như vận chuyển nguyên phụ liệu, cắt, trải vải, kiểm tra sản phẩm và đóng gói. Đây là những ứng dụng giúp giảm thao tác lặp lại, hỗ trợ kiểm soát quy trình và có thể góp phần nâng năng suất, hạn chế lỗi, tiết kiệm vật liệu cũng như rút ngắn thời gian giao hàng. Tuy nhiên, tự động hóa dệt may không đồng nghĩa với việc đưa robot vào mọi vị trí. Sản phẩm đa dạng, đơn hàng thường xuyên thay đổi, vật liệu mềm và thao tác phức tạp khiến việc tự động hóa một số khâu khó hơn nhiều ngành sản xuất khác.
Do đó, lựa chọn công nghệ phải bắt đầu từ câu hỏi công đoạn nào đang tốn thời gian, phát sinh lỗi hoặc gây lãng phí nhiều nhất. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp tránh đánh đồng số lượng robot với mức độ hiện đại, đồng thời tập trung vào hiệu quả có thể đo lường trong điều kiện sản xuất thực tế. Tự động hóa phát huy tác dụng khi thiết bị phù hợp với đặc điểm sản phẩm và có thể phối hợp với quy trình hiện hữu, chứ không phải khi nhà máy chạy theo một mô hình công nghệ được thiết kế cho ngành khác.
Thí điểm trước khi nhân rộng
Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, khả năng tài chính, trình độ quản trị và mức độ sẵn sàng tiếp nhận công nghệ đều cần được tính đến. Đầu tư ngay một hệ thống lớn, phức tạp có thể không phù hợp nếu nhân lực chưa quen vận hành hoặc quy trình chưa được chuẩn hóa. Lựa chọn hợp lý hơn là bắt đầu từ một công đoạn cụ thể, thử nghiệm, đánh giá tác động rồi mới điều chỉnh và nhân rộng. Cách làm từng bước không làm giảm tham vọng chuyển đổi; ngược lại, nó giúp doanh nghiệp học từ kết quả thật và hạn chế triển khai công nghệ mà chưa rõ bài toán cần giải.
Hội thảo do Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), Viện Công nghệ Công nghiệp Hàn Quốc (KITECH) và Trung tâm Hỗ trợ phát triển công nghiệp (IDC) thuộc Cục Công nghiệp phối hợp tổ chức, với sự tham dự của Đỗ Nam Bình, Giám đốc IDC Mai Văn Kế và Phó Chủ tịch VITAS Trương Văn Cẩm, cùng các nhà nghiên cứu, chuyên gia và doanh nghiệp. Sự hợp tác Việt Nam–Hàn Quốc được nhấn mạnh như một kênh hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận và làm chủ công nghệ tiên tiến. Kết luận đáng nhớ là AI, robot và tự động hóa có thể định hình dây chuyền tương lai, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào việc chọn đúng điểm bắt đầu và chứng minh được hiệu quả trong nhà máy.
