Từ tư duy “làm đường” đến xây dựng hệ sinh thái logistics Đồng Nai
Hệ sinh thái logistics Đồng Nai là chiến lược tổ chức đồng bộ mạng lưới vận tải đa phương thức, kho bãi và dịch vụ hậu cần quanh sân bay Long Thành, nhằm kết nối các khu công nghiệp với cửa ngõ xuất nhập khẩu, giảm chi phí vận chuyển và nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.
Điểm đáng chú ý là thành phố không còn coi hạ tầng giao thông như những tuyến đường đơn lẻ, mà chuyển sang tư duy tổ chức hành lang logistics đa phương thức – nơi đường bộ, đường sắt, đường thủy và hàng không được thiết kế để phục vụ dòng hàng chứ không chỉ phục vụ dòng xe. Đây là bước chuyển mang tính tư duy chiến lược, bởi nếu tiếp tục “làm đường” mà không có thiết kế hành lang vận tải, Đồng Nai sẽ bị mắc kẹt trong cảnh tắc nghẽn và chi phí logistics cao. Việc đặt logistics ở vị trí trung tâm của chính sách công thương cho thấy địa phương này muốn cạnh tranh bằng thời gian giao hàng và chất lượng dịch vụ, chứ không chỉ bằng ưu đãi thuế hay giá nhân công.
Sân bay Long Thành khai thác: hạt nhân kích hoạt mạng lưới logistics khu vực
Nếu không có một hạt nhân đủ mạnh, mọi tham vọng về hành lang logistics đa phương thức sẽ chỉ là khẩu hiệu. Với Đồng Nai, sân bay Long Thành chính là hạt nhân đó. Giai đoạn 1 của Cảng hàng không quốc tế Long Thành được thiết kế với công suất 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm; khi đi vào hoạt động, sân bay được kỳ vọng mở rộng kết nối quốc tế cho hàng hóa có giá trị cao, yêu cầu thời gian nghiêm ngặt và thương mại điện tử xuyên biên giới.
Tuy nhiên, bản thân một sân bay hiện đại không tự biến Đồng Nai thành trung tâm logistics. Giá trị thực chỉ xuất hiện khi hệ sinh thái logistics Đồng Nai được tổ chức để đưa hàng từ các khu công nghiệp đến Long Thành nhanh, ổn định và có thể dự đoán. Với 44 khu công nghiệp đã đầu tư hạ tầng trong tổng số 59 khu công nghiệp đã thành lập, cùng 12 cụm công nghiệp đang hoạt động với tỷ lệ lấp đầy trung bình trên 86%, nguồn hàng của Đồng Nai đủ lớn để nuôi một mạng lưới logistics hàng không quy mô. Vấn đề không còn là “có hàng hay không”, mà là “hàng đi như thế nào, bằng tuyến nào, với chi phí và thời gian ra sao”.
Sáu nhóm giải pháp: từ không gian logistics đến cơ chế điều phối liên vùng
Điểm mạnh của chiến lược Đồng Nai là không dừng ở khẩu hiệu “đa phương thức”, mà đã được cụ thể hóa thành sáu nhóm giải pháp phát triển hệ sinh thái logistics gắn với sân bay Long Thành. Nhóm giải pháp đầu tiên là tổ chức lại không gian logistics theo mô hình “một hạt nhân – nhiều vệ tinh – kết nối đa phương thức”, trong đó Long Thành là đầu mối logistics hàng không, các trung tâm logistics, cảng cạn và kho vệ tinh đảm nhiệm gom hàng, chia chọn, bảo quản và phân phối; hệ thống khu công nghiệp là nguồn hàng ổn định; các cảng Phước An và Cái Mép – Thị Vải là cửa ngõ vận tải biển.
Đáng chú ý, danh mục kêu gọi đầu tư đã giới thiệu Trung tâm logistics phía Đông Bắc sân bay tại khu vực quy hoạch Khu công nghiệp Xuân Quế – Sông Nhạn (khoảng 100 ha), Trung tâm logistics phía Nam sân bay tại khu vực Khu công nghiệp Bàu Cạn – Tân Hiệp (khoảng 100 ha) và Tổng kho trung chuyển miền Đông tại khu vực Trảng Bom – An Viễn, quy mô khoảng 620 ha. Việc chủ động định hình các “vệ tinh” logistics cho thấy Đồng Nai không muốn để thị trường tự phát quyết định vị trí kho bãi. Tuy nhiên, chính quyền cũng thừa nhận các dự án này phải được rà soát kỹ về quy hoạch, đất đai, tính khả thi và phân kỳ thực hiện, lựa chọn nhà đầu tư đủ năng lực để tránh đầu tư dàn trải hoặc hình thành kho bãi nhưng thiếu nguồn hàng.
Hành lang logistics đa phương thức: tác động thực tế tới doanh nghiệp và người dân
Chuyển từ tư duy “làm đường” sang tổ chức hành lang logistics đa phương thức không phải câu chuyện kỹ thuật, mà là thay đổi cách phân bổ lợi ích trong nền kinh tế địa phương. Khi các tuyến vận tải, trung tâm trung chuyển và dịch vụ hậu cần được tổ chức đồng bộ, hàng hóa có thể lưu chuyển thuận lợi hơn giữa các vùng sản xuất và cửa ngõ xuất nhập khẩu, góp phần rút ngắn thời gian giao hàng và giảm chi phí cho doanh nghiệp. Logistics, như ông Vũ Ngọc Long nhấn mạnh, là năng lực tổ chức dòng hàng, dòng dữ liệu và dòng thương mại; là yếu tố trực tiếp quyết định thời gian giao hàng, chi phí sản xuất và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Với GRDP tăng 10,01% và chỉ số sản xuất công nghiệp tăng khoảng 12,5% trong 9 tháng đầu năm, cùng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ước khoảng 46,7 tỷ USD, Đồng Nai đang ở giai đoạn mà chi phí logistics có thể quyết định việc doanh nghiệp tiếp tục mở rộng hay chững lại. Doanh thu vận tải, kho bãi, dịch vụ hỗ trợ vận tải và bưu chính, chuyển phát tăng 20,50% cho thấy nhu cầu dịch vụ logistics đang bùng nổ. Nếu hành lang logistics đa phương thức được tổ chức tốt, lợi ích không chỉ thuộc về nhà đầu tư hạ tầng mà còn thể hiện ở giá hàng hóa ổn định hơn, thời gian giao nhận rõ ràng hơn và cơ hội việc làm mới trong các dịch vụ giá trị gia tăng quanh chuỗi logistics.
Kết luận: Đồng Nai có đủ nền tảng để trở thành trung tâm logistics khu vực?
Nhìn vào những gì đã được công bố, có thể nói Đồng Nai đang đi đúng hướng khi đặt hệ sinh thái logistics Đồng Nai và hành lang logistics đa phương thức làm trục phát triển quanh sân bay Long Thành khai thác. Lợi thế về quy mô công nghiệp, vị trí kết nối với TP.HCM, Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, cùng hạt nhân hàng không Long Thành, tạo ra nền tảng hiếm địa phương nào có được.
Tuy vậy, chiến lược chỉ thực sự có ý nghĩa nếu được triển khai bằng dữ liệu và cơ chế điều phối liên vùng rõ ràng. Trước khi xác định mục tiêu cải thiện theo từng giai đoạn, Đồng Nai chủ trương khảo sát thực tế và xây dựng số liệu đường cơ sở – một cách tiếp cận đáng ủng hộ, vì không thể quản lý cái mình không đo được. Trong giai đoạn trước mắt, thành phố ưu tiên chuẩn bị nguồn hàng, quỹ đất và điều kiện khai thác, từ đó từng bước mở rộng mạng lưới dịch vụ theo tiến độ vận hành sân bay và các công trình kết nối. Nếu giữ được kỷ luật thực hiện và tránh được đầu tư dàn trải, Đồng Nai có cơ hội thực sự để trở thành trung tâm logistics của khu vực phía Nam, chứ không chỉ là điểm trung chuyển trên bản đồ.
