Từ mở rộng quy mô sang nâng chất lượng
Cụm công nghiệp xanh là mô hình phát triển sản xuất kết hợp công nghệ sạch, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên, đồng thời kiểm soát tác động môi trường bằng hạ tầng xử lý đồng bộ. Định hướng mới của Bộ Công Thương cho thấy phát triển cụm công nghiệp không nên chỉ được đo bằng số dự án được lấp đầy hay diện tích được khai thác; chất lượng đầu tư và cách sản xuất phải trở thành thước đo quan trọng hơn. Trong bối cảnh kinh tế thay đổi, Bộ kêu gọi tăng cường quản lý và thu hút đầu tư hiệu quả hơn, phù hợp chiến lược công nghiệp từng địa phương. Đây là bước chuyển đáng chú ý: địa phương cần cân nhắc dự án nào tạo giá trị bền vững, thay vì chỉ ưu tiên lấp đầy mặt bằng. Đầu tư công nghiệp tốt hơn phải vừa củng cố năng lực sản xuất, vừa hạn chế gánh nặng tài nguyên và môi trường.
Tiết kiệm tài nguyên phải đi vào từng dự án
Trọng tâm của cách tiếp cận xanh là chọn dự án phù hợp với lợi thế địa phương về nguyên liệu, lao động, hạ tầng và thị trường, đồng thời ưu tiên công nghệ sạch, giá trị gia tăng cao, tiết kiệm năng lượng và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Các cụm sinh thái, công nghệ cao, chuyên ngành, công nghiệp hỗ trợ và làng nghề truyền thống được định hướng phát triển gắn với chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng ít phát thải. Đây không nên là danh sách tiêu chí chỉ để hoàn thiện hồ sơ. Khi doanh nghiệp phải tính đến hiệu suất năng lượng, nguyên liệu và liên kết chuỗi cung ứng ngay từ đầu, sản xuất tiết kiệm tài nguyên có thể trở thành lợi thế vận hành, thay vì một yêu cầu môi trường tách rời hoạt động kinh doanh. Cụm công nghiệp xanh vì thế cần được đánh giá bằng cách nhà máy vận hành, không chỉ bằng tên gọi hay định hướng trên giấy.
Hạ tầng môi trường và dữ liệu phải theo kịp
Yêu cầu xanh sẽ thiếu sức nặng nếu hạ tầng dùng chung không đáp ứng. Bộ yêu cầu chủ đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, đặc biệt là hệ thống thu gom và xử lý nước thải. Mục tiêu được đặt ra là nước thải từ 100% cụm công nghiệp đạt tiêu chuẩn môi trường áp dụng trong giai đoạn 2026–2030. Đây là đích đến cụ thể, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào năng lực xử lý thực tế và việc giám sát thường xuyên, chứ không chỉ vào kế hoạch xây dựng. Song song, Thông tư 69/2026/TT-BCT sửa đổi, bổ sung Thông tư 14/2024/TT-BCT về chế độ báo cáo và biểu mẫu quản lý cụm công nghiệp. Quy định được xây dựng để hoàn thiện báo cáo, nâng hiệu quả quản lý và phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Dữ liệu chi tiết về đầu tư hạ tầng, dự án, đất đai, sản xuất và bảo vệ môi trường có thể giúp cơ quan quản lý theo dõi sát hơn, đồng thời giảm tình trạng quyết định dựa trên thông tin thiếu nhất quán.
Xanh hóa là bài toán chất lượng sản xuất
Ý nghĩa lớn nhất của định hướng này nằm ở việc đưa trách nhiệm môi trường vào cách tổ chức sản xuất trong toàn cụm, thay vì xem đó là phần việc riêng của từng nhà máy. Hạ tầng xử lý chung, sử dụng tài nguyên hiệu quả và liên kết chuỗi cung ứng có thể giúp các cơ sở sản xuất phối hợp tốt hơn, trong khi dữ liệu chuẩn hóa tạo cơ sở để theo dõi tiến độ và nhận diện vấn đề. Tuy vậy, quy định và mục tiêu chỉ tạo ra khung hành động; chất lượng thực thi mới quyết định cụm công nghiệp có thật sự xanh hơn hay không. Thông tư 69/2026/TT-BCT hướng tới thống nhất chế độ báo cáo giữa các cấp và nâng chất lượng dữ liệu phục vụ quản lý, phát triển cụm công nghiệp trên cả nước. Kết luận cần rõ ràng: phát triển cụm công nghiệp bền vững không thể chỉ dựa vào thu hút dự án. Muốn nâng chất lượng đầu tư công nghiệp, phải gắn lựa chọn nhà đầu tư với sản xuất tiết kiệm tài nguyên, hạ tầng môi trường đủ năng lực và kết quả có thể kiểm chứng.
