Mốc tăng trưởng phản ánh sức bật của thị trường
Kinh tế số Việt Nam là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ được giao dịch qua các nền tảng số, phản ánh mức độ hoạt động kinh tế dựa trên công nghệ và hành vi trực tuyến. Theo dự báo trong báo cáo e-Conomy SEA 2026, GMV Việt Nam sẽ đạt 49 tỷ USD trong năm 2026, tăng 20% so với năm trước; Việt Nam cùng Malaysia thuộc nhóm dẫn đầu Đông Nam Á về tốc độ tăng trưởng. Con số này đáng chú ý không chỉ vì quy mô, mà còn vì đà tăng được tạo ra trên nhiều lĩnh vực chứ không phụ thuộc vào một ứng dụng hay xu hướng đơn lẻ. Thương mại điện tử, du lịch trực tuyến, truyền thông số, dịch vụ di chuyển và tài chính số đều góp phần mở rộng thị trường. Tuy vậy, GMV là thước đo tổng giá trị giao dịch, không tự nó cho biết doanh nghiệp có lãi hay người lao động được hưởng lợi tương xứng. Vì thế, tăng trưởng là tín hiệu mạnh, nhưng chất lượng của tăng trưởng mới là phép thử.
Thương mại điện tử vẫn là động cơ chính
Thương mại điện tử Việt Nam chiếm khoảng hai phần ba quy mô kinh tế số và được dự báo đạt 32 tỷ USD trong năm 2026, tăng 22% so với năm trước. Vai trò áp đảo ấy khiến mọi thay đổi về trải nghiệm mua sắm, logistics và khả năng vận hành của người bán có tác động lớn đến bức tranh chung. Các nền tảng đang dùng AI để phân tích nhu cầu, gợi ý sản phẩm phù hợp và tăng khả năng chuyển đổi đơn hàng; công cụ tự động hóa cũng hỗ trợ đăng sản phẩm, quản lý gian hàng và tối ưu quy trình. Người dùng đã cảm nhận sự thay đổi ngay trong hành trình mua sắm: 44% hành trình tiêu dùng bắt đầu từ AI, còn bốn trên năm người được khảo sát sẵn sàng giao việc mua sắm cho tác nhân AI. Đây là cơ hội để tìm đúng món hàng nhanh hơn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu minh bạch về dữ liệu, gợi ý và quyền kiểm soát quyết định. Mục tiêu không nên chỉ là chốt thêm đơn; trải nghiệm hữu ích và đáng tin mới giúp thị trường phát triển bền.
AI phổ biến trong đời sống, nhưng hiệu quả mới quyết định
AI tại Việt Nam đã vượt khỏi phạm vi thử nghiệm của một nhóm nhỏ: khoảng 45 triệu người sử dụng AI tạo sinh, tương đương 65% lực lượng lao động, với khoảng 31 tỷ lượt truy vấn mỗi năm. Cứ năm người dùng thì có hai người tương tác với AI hằng ngày, và mỗi người tiếp cận trung bình ít nhất năm công cụ. Những ứng dụng này hiện diện trong học tập, công việc, tìm kiếm thông tin và xử lý nhu cầu thường nhật. Mức độ gắn kết cao tạo lợi thế để doanh nghiệp thử nghiệm dịch vụ mới, nhất là khi tiếng Việt chiếm 80% hội thoại AI tại thị trường trong nước. Nhưng sự phổ biến không đồng nghĩa với giá trị kinh tế tự động xuất hiện. Doanh nghiệp cần thiết kế lại quy trình để AI giải quyết việc cụ thể, thay vì chỉ thêm công cụ vào cách làm cũ. Nhận định của lãnh đạo Bain & Company Việt Nam trong báo cáo nhấn mạnh rằng hiệu quả kinh doanh thực tiễn, chứ không phải việc áp dụng công nghệ đơn thuần, mới là thước đo thành công.
Tăng trưởng cần đi cùng năng suất và niềm tin
Đà mở rộng không chỉ đến từ mua sắm trực tuyến. Du lịch trực tuyến được dự báo tăng 15%, còn truyền thông số và dịch vụ gọi xe, giao đồ ăn cùng tăng 17% trong năm 2026. Tài chính số cũng cho thấy người dân đang đổi thói quen: số giao dịch không tiền mặt tăng 38% trong những tháng đầu năm, trong khi thanh toán số tiếp tục mở rộng. Với người dùng phổ thông, điều đó có nghĩa là tìm dịch vụ, thanh toán và tiếp cận công cụ số ngày càng gắn chặt trong sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, tăng quy mô giao dịch không đủ để bảo đảm một nền kinh tế số khỏe mạnh. Khi vốn đầu tư tư nhân thận trọng hơn, dòng tiền có xu hướng tìm đến mô hình có khả năng sinh lời bền vững và hạ tầng trọng điểm. Đây là phép sàng lọc cần thiết: doanh nghiệp phải chứng minh công nghệ giúp giảm ma sát, nâng chất lượng dịch vụ hoặc cải thiện năng suất. Nếu không, AI và nền tảng số sẽ chỉ tạo thêm chi phí và sự phụ thuộc.
Dự báo GMV Việt Nam đạt 49 tỷ USD là dấu hiệu cho thấy thị trường đã có quy mô, người dùng sẵn sàng tiếp nhận công nghệ và các lĩnh vực số đang cùng đi lên. Thương mại điện tử hiện là đầu kéo rõ nhất; AI có thể khuếch đại hiệu quả bằng cách hỗ trợ khám phá sản phẩm, vận hành và phục vụ khách hàng. Nhưng lợi thế cạnh tranh dài hạn sẽ không thuộc về bên triển khai nhiều công cụ nhất. Nó thuộc về doanh nghiệp biết dùng dữ liệu có trách nhiệm, tạo ra giá trị đo được và giữ được niềm tin của người dùng. Đó cũng là điều kiện để tốc độ tăng trưởng hôm nay chuyển thành năng suất và dịch vụ tốt hơn ngày mai.
