Quy mô lớn hơn, nhưng điều đáng chú ý là tốc độ
Kinh tế số Việt Nam là hệ sinh thái hoạt động kinh doanh và tiêu dùng dựa trên nền tảng, dữ liệu và dịch vụ số, từ mua sắm trực tuyến đến thanh toán, du lịch và giải trí. Quy mô GMV được dự báo đạt 49 tỷ USD trong năm 2026, tăng 20% so với năm trước. Con số này đáng kể không chỉ vì quy mô, mà còn vì Việt Nam cùng Malaysia thuộc nhóm thị trường có tăng trưởng kinh tế số nhanh nhất Đông Nam Á. Đà đi lên phản ánh một thay đổi thực chất: nền tảng số ngày càng trở thành nơi người dân tìm kiếm, mua hàng, thanh toán và tiếp cận dịch vụ. Thương mại điện tử, du lịch trực tuyến và tài chính số cùng mở rộng, trong khi AI bắt đầu tác động đến cách doanh nghiệp vận hành và người dùng ra quyết định. Vì vậy, mốc dự báo này nên được nhìn như dấu hiệu của một hệ sinh thái đang trưởng thành, chứ không chỉ là tổng giá trị giao dịch.
Thương mại điện tử dẫn đầu, các lĩnh vực khác bổ sung đà tăng
Thương mại điện tử vẫn là đầu tàu: lĩnh vực này dự kiến đạt 32 tỷ USD, chiếm khoảng hai phần ba GMV Việt Nam và tăng 22% so với năm trước. Nhu cầu mua sắm trực tuyến là một phần động lực, nhưng khả năng ứng dụng AI để cá nhân hóa trải nghiệm, cải thiện tiếp cận khách hàng và tự động hóa quy trình cho người bán cũng đang góp sức. Du lịch trực tuyến dự kiến đạt 5 tỷ USD, tăng 15%; truyền thông trực tuyến đạt 7 tỷ USD, còn gọi xe công nghệ và giao đồ ăn đạt 6 tỷ USD, mỗi lĩnh vực tăng 17%. Cả bốn lĩnh vực chủ chốt đều tăng hai chữ số, cho thấy đà mở rộng không phụ thuộc duy nhất vào mua sắm. Với người dùng, lợi ích thể hiện qua lựa chọn dịch vụ thuận tiện hơn; với hộ kinh doanh, nền tảng số mở rộng cơ hội tiếp cận khách hàng. Tuy nhiên, mức tăng GMV tự nó chưa cho biết doanh nghiệp có lợi nhuận hay người bán nhỏ có chia sẻ công bằng giá trị hay không.
AI đã thành thói quen; bài kiểm tra là năng suất và niềm tin
Điểm khác biệt của AI tại Việt Nam không chỉ nằm ở mức độ thử nghiệm, mà ở tần suất sử dụng. Việt Nam có khoảng 45 triệu người dùng AI tạo sinh, tương đương 65% lực lượng lao động, với 31 tỷ lượt truy vấn mỗi năm. Cứ năm người dùng thì có hai người sử dụng AI hằng ngày—một dấu hiệu cho thấy công nghệ đã bước vào công việc và sinh hoạt thường nhật. AI hỗ trợ tìm kiếm, mua sắm, chăm sóc khách hàng và quảng bá sản phẩm; các nền tảng thương mại điện tử còn dùng công nghệ này để tự động hóa một số khâu vận hành. Thanh toán điện tử, ví điện tử và ngân hàng số cũng giúp giao dịch thuận tiện hơn, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ tham gia thị trường số. Nhưng mức phổ cập không tự động chuyển thành năng suất cao hơn. Kỹ năng số, khả năng kiểm chứng thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân sẽ quyết định người dùng hưởng lợi đến đâu. AI phổ biến là lợi thế; triển khai an toàn mới là điều kiện để lợi thế ấy bền vững.
Điều cần theo dõi sau mốc dự báo
Mốc GMV dự báo cho thấy sức cầu và mức độ số hóa đang cùng đi lên, nhưng không nên xem đó là bảo đảm cho tăng trưởng dài hạn. Cần theo dõi liệu AI có cải thiện năng suất thực tế cho doanh nghiệp, đặc biệt là hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, hay chỉ giúp nền tảng tăng tương tác và giao dịch. Một phép thử khác là chất lượng hạ tầng, kết nối dữ liệu, an toàn thông tin và khả năng tiếp cận công nghệ giữa các nhóm dân cư. Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026–2030 xác định dữ liệu, nền tảng số và AI là các động lực tăng trưởng, đồng thời nhấn mạnh mục tiêu xây dựng xã hội số bao trùm, an toàn. Định hướng ấy đúng trọng tâm: phổ cập công cụ mà thiếu kỹ năng và niềm tin sẽ tạo ra khoảng cách số mới. Kết luận hợp lý không phải là AI đã bảo đảm một chu kỳ tăng trưởng, mà là AI đang mở thêm năng lực; chính sách, kỹ năng và trách nhiệm bảo vệ người dùng sẽ quyết định năng lực ấy có thành giá trị bền vững hay không.
