Công trường đang hiện ra trên bãi bồi
Đô thị lấn biển Cần Giờ là dự án quy hoạch khoảng 2.870 ha, gồm phần đất lấn ra biển và các khu chức năng nhà ở, du lịch, dịch vụ cùng hạ tầng đô thị tại khu vực Cần Giờ, TP.HCM. Sau hơn một năm rưỡi kể từ ngày khởi công 19.4.2025, Green Paradise Cần Giờ đang chuyển từ quy hoạch trên giấy thành một đại công trường: đường nội khu, mặt bằng san nền và các ô đất dần lộ diện. Ghi nhận cuối tháng 10.2026 cho thấy hàng nghìn công nhân, máy móc và xe chuyên dụng hoạt động tại nhiều phân khu.
Đó là thay đổi dễ nhìn thấy nhất, nhưng chưa đủ để chứng minh dự án sẽ đạt mục tiêu kinh tế hay đem lại lợi ích bền vững cho cư dân. Quy mô lớn và nhịp thi công liên tục tạo ấn tượng về tiến độ siêu đô thị; đánh giá thực chất vẫn cần căn cứ vào hạ tầng hoàn thành, tác động được theo dõi và khả năng các công trình vận hành đúng kế hoạch.
Quy hoạch tham vọng, lợi ích phải được chứng minh
Dự án do Vingroup đầu tư, được định hướng thành khu đô thị du lịch biển, nghỉ dưỡng, đô thị thông minh và dịch vụ công nghệ cao, với quy mô dân số gần 230.000 người. Các phân khu dự kiến kết hợp nhà ở, du lịch, dịch vụ, thương mại và hạ tầng; phân khu B có gần 103 ha được quy hoạch cho nhà ở xã hội. Quy hoạch còn nêu biển hồ nhân tạo Paradise Lagoon rộng khoảng 443 ha, cảng tàu quốc tế, khách sạn, sân golf và khu giải trí.
Chính quyền từng đặt mục tiêu đưa Cần Giờ thành trung tâm du lịch và logistics. Nhưng một danh mục công trình hoành tráng không tự bảo đảm nhu cầu thị trường, việc làm ổn định hay khả năng tiếp cận nhà ở. Nhà ở xã hội là một cam kết cần được theo dõi qua tiến độ, đối tượng thụ hưởng và khả năng đưa vào sử dụng, thay vì chỉ được tính bằng diện tích trong quy hoạch. Câu hỏi then chốt là các hạng mục có được triển khai đồng bộ và tạo lợi ích cho cộng đồng hiện hữu hay không.
Sinh kế và rừng ngập mặn không thể đứng ngoài
Rủi ro dự án lấn biển không dừng ở phạm vi công trường. Các chuyên gia được dẫn lời cảnh báo việc bồi đắp và xây dựng có thể làm đổi dòng chảy, vùng bồi tụ, xói lở, ảnh hưởng chất lượng nước và làm tăng áp lực lên rừng ngập mặn — lá chắn tự nhiên trước bão, ngập lụt và xói lở. Việc không san lấp trực tiếp một khu rừng cũng chưa đủ để loại trừ tác động từ nước thải, chất thải hay biến đổi môi trường sống thủy sinh.
Với người dân, hệ quả có thể biểu hiện bằng việc đánh bắt và nuôi trồng hải sản khó khăn hơn; phản ánh này cần được ghi nhận và đánh giá trong quá trình triển khai, không thể xem là mối bận tâm bên lề. Cần có thông tin công khai về quan trắc nước, diễn biến bờ biển và biện pháp bảo vệ sinh kế. Đồng thời, phải làm rõ ai chịu trách nhiệm và chi trả cho quan trắc, xử lý nước, bảo vệ bờ cũng như khắc phục tác động trong suốt vòng đời dự án.
An toàn tài chính cũng là lợi ích công
Một dự án lấn biển quy mô lớn đòi hỏi vốn đầu tư sớm, trong khi thu hồi vốn có thể kéo dài và phụ thuộc sức mua. Nhà nghiên cứu Lê Hồng Hiệp thuộc Viện ISEAS–Yusof Ishak lưu ý vốn cần cho dự án rất lớn trong bối cảnh nhu cầu bất động sản cao cấp đang chựng lại. Đây là cảnh báo về độ lệch giữa chi phí triển khai và khả năng tạo doanh thu, không phải bằng chứng rằng dự án chắc chắn thất bại.
Tuy vậy, nếu tiến độ chậm hoặc nhu cầu thấp hơn kỳ vọng, câu hỏi về nguồn lực hoàn thành nghĩa vụ và ai gánh chi phí khắc phục sẽ trở nên cấp thiết. Kinh nghiệm các dự án lấn biển khác được nêu trong nguồn cho thấy tổn thất môi trường, sinh kế có thể kéo dài ngay cả khi lợi ích kinh tế không đạt như dự tính. Vì thế, cần công khai đánh giá tác động, phương án tài chính và trách nhiệm khi kế hoạch không như kỳ vọng. Kết luận nên dựa trên tiến độ thực, dữ liệu môi trường và khả năng bảo vệ người dân — không chỉ trên quy mô công bố.
