Khám chủ động phải đến được nơi người dân sinh sống
Khám sức khỏe định kỳ tại cộng đồng là việc tổ chức kiểm tra, tư vấn và sàng lọc cho người dân ở cơ sở y tế địa phương hoặc qua các đợt khám lưu động, nhằm phát hiện nguy cơ trước khi bệnh biểu hiện rõ. Đây không nên chỉ là một đợt vận động nhất thời: khám sức khỏe cộng đồng chỉ phát huy ý nghĩa khi người dân có thể tiếp cận đều đặn, thuận tiện và biết phải làm gì sau khi có kết quả. Từ năm 2026, chương trình khám sức khỏe toàn dân và sàng lọc miễn phí được triển khai trên cả nước, hướng tới mục tiêu mỗi người được kiểm tra ít nhất một lần mỗi năm. Cách làm tại cơ sở giải quyết một rào cản rất thật: người cao tuổi, lao động tự do và người khó khăn thường bỏ khám vì bận mưu sinh, điều kiện kinh tế hoặc đường đi xa. Chờ họ tự tìm đến dịch vụ đồng nghĩa với nguy cơ bỏ lỡ thời điểm phát hiện bệnh.
Từ trạm y tế đến từng hộ: giảm rào cản tham gia
Các địa phương đang kết hợp khám tại cơ sở y tế với những đợt lưu động, đồng thời đưa thông tin và lời mời đến tận khu dân cư. Ở xã Việt Yên, chính quyền huy động các lực lượng tuyên truyền, hỗ trợ người dân tham gia khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc bệnh miễn phí; cán bộ còn đến từng hộ giải thích lợi ích để người dân chủ động đăng ký thay vì đợi có triệu chứng. Tại Tây Hòa, tổ chức khám ngay tại địa phương giúp những người nhiều năm chưa kiểm tra sức khỏe có dịp gặp bác sĩ, nắm tình trạng của mình và được hướng dẫn khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Với người cao tuổi hoặc đi lại khó khăn, dịch vụ gần nhà không phải tiện ích phụ: đó là điều kiện quyết định họ có tham gia được hay không. Muốn chương trình công bằng, địa phương cần giảm cả khoảng cách, sự bất tiện lẫn tâm lý ngại khám.
Vận động kỹ, đặt mục tiêu bao phủ đủ người dân
Kết quả phụ thuộc không chỉ vào năng lực khám mà còn vào cách tổ chức và vận động. Tại Lạc Dương, địa bàn rộng, dân cư phân bố không đều và có đông đồng bào dân tộc thiểu số khiến xã triển khai chiến dịch cao điểm 60 ngày đêm, phối hợp trưởng thôn, lực lượng cơ sở và cơ sở tôn giáo để thông báo lịch, phát giấy mời, nhắc trực tiếp từng hộ. Địa phương đặt mục tiêu đưa khám sàng lọc miễn phí đến 100% người thuộc diện trước ngày 10/11. Xã Việt Yên cũng hướng tới khám cho toàn bộ người dân ít nhất một lần mỗi năm, dự kiến rà soát theo nhóm và bố trí tổ công tác xuống thôn hoặc từng nhà. Trong khi đó, phường Xuân Đài đạt 2.069 trên 3.469 lượt khám sau ba đợt, tương đương 59,64%, cho thấy mục tiêu bao phủ cần đi cùng theo dõi tiến độ và tiếp tục mời những người chưa tham gia.
Phát hiện sớm chỉ có ích khi nối tiếp bằng chăm sóc
Một buổi khám không thể thay thế điều trị, nhưng có thể mở ra con đường đúng lúc: nhận diện dấu hiệu bất thường, tư vấn theo dõi hoặc chuyển người bệnh đến cơ sở chuyên khoa. Tại Xuân Đài, người dân còn được hướng dẫn về dinh dưỡng, sinh hoạt và cách theo dõi, điều trị khi có dấu hiệu đáng lưu ý. Đây là điểm làm nên giá trị của khám chủ động: không đợi bệnh nặng mới tiếp cận hệ thống y tế, mà phát hiện nguy cơ sớm và quản lý sức khỏe liên tục. Việc cập nhật kết quả vào hồ sơ sức khỏe điện tử cũng giúp thông tin theo người dân qua các lần chăm sóc; tại Lạc Dương, người dân được giải thích về tích hợp thông tin với VNeID và hồ sơ điện tử để tăng đồng thuận. Vì vậy, địa phương không nên chỉ đếm số lượt khám. Thước đo đáng tin hơn là người được mời có tiếp cận được hay không, kết quả bất thường có được hướng dẫn và theo dõi tiếp hay không.
