Đừng nhầm kiến ba khoang với zona thần kinh
Kiến ba khoang da gây viêm da tiếp xúc do độc tố pederin, trong khi zona thần kinh là bệnh lý do virus thần kinh gây tổn thương theo khoanh da; hai tình trạng đều có biểu hiện đỏ rát, nổi mụn nước và phồng rộp nên rất dễ bị nhầm lẫn, dẫn đến tự điều trị sai và làm tổn thương da nặng hơn nếu không được khám chuyên khoa. Nhiều người dân tại Hà Nội thời gian gần đây xuất hiện da đỏ rát, nổi mụn nước, thậm chí phồng rộp sau khi tiếp xúc với kiến ba khoang, nhưng lại lo sợ mình mắc zona thần kinh và vội vàng mua thuốc uống, thuốc bôi theo lời mách. Cách phản ứng này không chỉ thiếu cơ sở mà còn thể hiện tâm lý chủ quan với sức khỏe da. Khi da tổn thương, điều quan trọng không phải là đoán bệnh cho nhanh, mà là hiểu nguyên nhân và đi khám sớm để được phân biệt tổn thương da đúng bản chất.
Kiến ba khoang: độc tố mạnh, tổn thương da khó lường
Điều khiến kiến ba khoang nguy hiểm không phải là vết cắn, mà là độc tố pederin trong cơ thể chúng. Theo ThS.BSCKII Nguyễn Tiến Thành, kiến ba khoang không cần cắn hay đốt vẫn có thể gây tổn thương da; độc tố pederin ở chúng được đánh giá mạnh hơn nọc rắn hổ mang khoảng 15 lần. Khi côn trùng bị đè ép, miết hoặc chà xát trên da, pederin tiếp xúc trực tiếp với da và gây viêm da tiếp xúc kích ứng cấp tính. Tổn thương thường xuất hiện sau 12–48 giờ với dát đỏ, nóng rát, sau đó hình thành mụn nước hoặc bóng nước, có dạng vệt dài như roi quất, thành từng mảng, đôi khi giống vết bỏng. Người bệnh dễ hoang mang khi thấy mụn nước xuất hiện ở nhiều vị trí và tưởng bệnh lây lan, trong khi thực tế độc tố được đưa từ vùng da này sang vùng khác qua bàn tay hoặc vật dụng nhiễm độc tố.
Zona thần kinh: triệu chứng giống nhưng cơ chế hoàn toàn khác
Zona thần kinh triệu chứng thường khiến người bệnh ám ảnh vì đau rát và mụn nước, nhưng cơ chế bệnh lại khác xa viêm da do kiến ba khoang. Zona là tình trạng tái hoạt động của virus thần kinh, gây tổn thương tập trung theo một khoanh da, chủ yếu ở một bên cơ thể. Cảm giác đau rát, bỏng, kèm mụn nước thành chùm khiến nhiều người liên tưởng tới hình ảnh "bị đánh roi" nên càng dễ nhầm với kiến ba khoang da. Vấn đề là: zona cần điều trị bằng thuốc kháng virus, giảm đau thần kinh, trong khi điều trị kiến cắn (thực chất là viêm da tiếp xúc do độc tố kiến ba khoang) lại tập trung vào loại bỏ độc tố, chống viêm tại chỗ và chăm sóc da trợt. Cùng một biểu hiện ngoài da nhưng nguyên nhân khác nhau, nên dùng nhầm thuốc cho zona hoặc cho kiến ba khoang đều là cách tự làm khó cơ thể mình.
Cách phân biệt tổn thương da: nhìn vị trí, mô hình và tiến triển
Muốn phân biệt tổn thương da do kiến ba khoang với zona thần kinh, không thể nhìn qua loa rồi đoán. Bác sĩ Nguyễn Tiến Thành nhấn mạnh: zona thường gây tổn thương tập trung theo một khoanh da, chủ yếu ở một bên cơ thể; còn viêm da do kiến ba khoang thường có hình dạng bất thường, dạng vệt dài hoặc mảng tại vùng tiếp xúc với độc tố. Với kiến ba khoang da, tổn thương xuất hiện sau 12–48 giờ, có thể ở nhiều vùng khác nhau do độc tố bị quệt sang nơi khác. Trong khi đó, zona thần kinh triệu chứng thường tiến triển theo đường đi của dây thần kinh, ít khi "nhảy cóc" sang bên đối diện. Tuy vậy, bác sĩ cũng cảnh báo không thể chỉ dựa vào hình dạng tổn thương để tự kết luận, vì có những trường hợp biểu hiện không điển hình. Nếu bạn phải đứng trước gương để tự hỏi "kiến hay zona", đó đã là lúc nên đi khám da liễu.
Khi nào cần đi khám và xử trí thế nào cho đúng?
Các bác sĩ cảnh báo, việc nhận biết sai tổn thương và tự điều trị không đúng cách có thể khiến tình trạng viêm da trở nên nghiêm trọng hơn. Tự mua thuốc trị zona, dùng kem bôi phối hợp nhiều thành phần hoặc áp dụng mẹo dân gian như đắp lá, bôi kem đánh răng, chà xát bằng cồn đậm đặc có thể làm da kích ứng nặng hơn, chậm hồi phục và tăng nguy cơ bội nhiễm. Điều trị kiến cắn (viêm da do kiến ba khoang) cần căn cứ vào mức độ tổn thương: trường hợp nhẹ phải làm sạch và chăm sóc da đúng cách, loại bỏ độc tố; khi phản ứng viêm rõ, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống viêm tại chỗ, kháng sinh chỉ dùng khi có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn. Phần lớn trường hợp hồi phục trong 1–3 tuần nếu xử trí phù hợp, nhưng một số người có thể bị tăng sắc tố sau viêm, khiến da sẫm màu nhiều tuần đến nhiều tháng. Bất cứ khi nào da đỏ rát, nổi mụn nước lan rộng hoặc đau nhiều, hãy đi khám thay vì thử vận may với các mẹo truyền miệng.
